وب سایت سینما کلاسیک محفل عشاق دوبله و فیلم

مشاهده پروفايل کاربر

موسیقی متن و ترانه های فیلمهای فارسی رو در این تاپیک معرفی کنیم

(بخشی که یکی از تخصص های بروبیکر گرامی است)

با تشکر

مشاهده پروفايل کاربر

(این نوشته بر پایه فرمایش جناب ایرج، 72 ساعت پس از ارسال توسط نگارنده اصلاح گردید)

فیلم چشم انتظار ساخته مهدی ژورک رو وقتی برای اولین بار دیدم به دلم نشست شاید بخاطر مرحوم گرجی شاید بخاطر فرامرز قریبیان با اون تیپ و چهره محجوب و یا مرجان با اون چهره زیبا که من عاشق صدای مخملی و زیبای اونم و یا مرحوم بیک ایمانوردی در نقش ضد قهرمان (البته در انتها در کنار قهرمان) و یا مرحوم منوچهر حامدی عزیز (با مرگی تاسف بار و ناشیانه)

ولی در کنار همه این مطالب یک چیز مهم دیگه هم بود و اون آهنگ زیبایی بود که در شروع فیلم پخش میشه

باتشکر از جناب زاپاتا (عکس از پست شماره 77 ایشون در قسمت مسابقه سینمای ایران سایت ک ا ف ه ک ل ا س ی ک به اینجا منتقل شده است)

با تشکر از جناب ایرج (عکس از پست شماره 262 ایشون در قسمت دایره المعارف دوبله فیلمهای ایرانی ( صداگذاری فارسی به فارسی ) سایت ک ا ف ه ک ل ا س ی ک به اینجا منتقل شده است)

مشخصات آهنگ:

آهنگساز               حسین واثقی

شعر                    سیروس الوند

خواننده                حمید شب خیز

http://cdn.persiangig.com/download/3kRS5Pdloc/Cheshm%20entezar.mp3/dl

در نت من این آهنگ رو پیدا نکردم و تمام جستجوهای من بی نتیجه بود ولی چون این ترانه رو دوست دارم از روی فیلم ضبطش کردم و به دوستان هدیه اش میکنم

با تشکر

.

مشاهده پروفايل کاربر

با تشکر از بولیت عزیز بابت راه اندازی این تاپیک زیبا. از اینکه یادی از بازیگران فیلم چشم انتظار و موسیقی زیبای این فیلم کردید ممنونم.
به شخصه این فیلم و آهنگشو خیلی دوست دارم.

فقط یک نکته ذکر کنم که خواننده این فیلم حمید که بولیت عزیز بدان اشاره کردند همان حمید شب خیز مجری معروف شبکه های ماهواره ای
می باشد. شب خیز در سالهای قبل از انقلاب مدتی خوانندگی می کرد که اتفاقا صدای خوبی هم داشت و چند آلبوم نیز منتشر کرد. اما در سالهای پس از انقلاب خوانندگی را رها کرد.

در مورد سایت سوره سینما که در کارنامه ایشان بازیگری و صدابرداری و امور فنی و دستیاری قرار داده باید عرض کنم که سایت سوره به دلیل تشابه اسمی اشتباه نوشته. همان طور که قبلا هم اشاره کرده بودم سایت سوره سینما از این شاهکارها زیاد داره و نمیدانم چرا این نواقصی که داره را رفع نمی کنند.

[تصویر: 14440783891.jpg]

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: تنگنا
خواننده : فریدون فروغی
آهنگساز: اسفندیار منفرد زاده
ترانه سرا: فرهاد شیبانی
مدت : 4 دقیقه
سال ساخت : 1352

دلم از خیلی روزا با کسی نیست

تو دلم فریاد و فریاد رسی نیست

شدم اون هرزه گیاهی که گلاش

پر پر دستای خار و خسی نیست

دیگه دل با کسی نیست

دیگه فریاد رسی نیست

آسمون ابری شده

دیگه خار و خسی نیست

بارون از ابرا سبک تر می پره

هر کسی سر به سوی خودش داره

مث لاک پشت تو خودم قایم شدم

دیگه هیچ کس دلمو نمی بره

دیگه دل با کسی نیست

دیگه فریاد رسی نیست

آسمون ابری شده

دیگه خار و خسی نیست

ماهی از پاشوره بیرون افتاده

شاپرکها پراشون زخمی شده

نکنه تو گله ی بره هامون

گذره گرگ بیابون افتاده

دیگه دل با کسی نیست

دیگه فریاد رسی نیست

آسمون ابری شده

دیگه خار و خسی نیست

فریدون فروغی و فرهاد مهراد دو خواننده اعتراضی عرصه موسیقی این مملکت بودند. این دو نه در قبل از انقلاب 57 و نه در بعد از انقلاب 57 هیچوقت به جایگاه واقعی خود نرسیدند و در هر دو نظام مورد بی مهری واقع شدند.

ترانه فیلم تنگنا با صدای فریدون فروغی از جمله ترانه هایی است که بر روی فیلم می نشیند و متن ترانه با موضوع فیلم هم خوانی کامل دارد. اسفندیار منفرد زاده ساخت موزیک فیلم و این ترانه را بعهده میگیرد.

این ترانه همزمان با فلاش بکی که در فیلم نمایش داده میشود پخش میشود و مجددا سه بار دیگر در فیلم از این ترانه استفاده میشود. متن ترانه تنگنا دقیقا داستان زندگی علی خوشدست با بازیسعید راد است. هر بیننده ای با دیدن سرگذشت علی خوشدست که از همه نارو میخورد و تنها کسی که بعنوان فریاد رس به یاریش می آید یک زن روسپی است یاد بند بند این شعر زیبا می افتد. علی خوشدست عاقبت تبدیل به هرزه گیاهی میگردد که دیگر هیچ امیدی به فریاد رس ندارد.

متن ترانه تنگنا نوشته فرهاد شیبانی میباشد. صدای با صلابت فریدون فروغی و فرهاد مهراد در دهه پنجاه روی هر فیلمی که قرار می گرفت فیلم را تحت سلطه خود در می آورد.

زنده یاد فریدون فروغی جمعه سیزدهم مهرماه 1380 در منزلش واقع در تهرانپارس درگذشت . او را در زادگاهش که علاقه وافری به آن داشت (قریه قرقرک در اشتهارد) از توابع کرج در کنار برکه ای در کنار کوهی به خاک سپردند. شهری که مدت زیادی زندان کچویی آن پذیرای او بود. زندانی که بین کرج و فردیس واقع شده است و اکنون تبدیل به یک مرکز بازآموزی و کار برای زندانیان شده است.

فیلم تنگنا به ترانه خود بسیار مدیون است. تمام عوامل سازنده فیلم از بزرگان دنیای هنر می باشند. از نویسنده داستان تنگنا هوشنگ گلمکانی گرفته تا کارگردان صاحب نام آن امیر نادری و خواننده معترض ترانه فیلم فریدون فروغی.

شاید جالب باشد که بدانید داستان این فیلم در سال 1386 یعنی بعد از 34 سال در قالب یک کتاب به چاپ می رسد و در اردیبهشت همان سال به نمایشگاه کتاب عرضه می گردد. کتاب فوق علاوه بر پرداختن به داستان فیلم حاوی چند گفتگو و 84 قطعه عکس و بیش از سی سند در خصوص ساخت فیلم تنگنا می باشد.

از نظر من در واقع داستان تنگنا بهانه ای بوده است برای پرداختن به ساخت فیلم تنگنا.

مشاهده پروفايل کاربر

[تصویر: Khoda_Hafez_Rafigh_movie_poster.jpg]

نام فیلم: خداحافظ رفیق
نام ترانه : جمعه
نام خواننده : فرهاد مهراد
آهنگساز: اسفندیار منفرد زاده
ترانه سرا : شهریار قنبری
مدت : 4 دقیقه و 33 ثانیه
سال ساخت : 1350
متن ترانه:

توی قاب خیس این پنجره ها

عکسی از جمعه ی غمگین میبینم

چه سیاهه به تنش رخت عزا

تو چشاش ابرای سنگین میبینم

داره از ابر سیاه خون میچکه

جمعه ها خون جای بارون میچکه

نفسم در نمیاد جمعه ها سر نمیاد

کاش میبستم چشامو این ازم بر نمیاد

داره از ابر سیاه خون میچکه

جمعه ها خون جای بارون میچکه

عمر جمعه به هزار سال میرسه

جمعه ها غم دیگه بیداد میکنه

آدم از دست خودش خسته میشه

با لبای بسته فریاد میکنه

داره از ابر سیاه خون میچکه

جمعه ها خون جای بارون میچکه

جمعه وقت رفتنه موسم دل کندنه

خنجر از پشت میزنه اون که همراه منه

داره از اب سیاه خون میچکه

جمعه ها خون جای بارون میچکه

[تصویر: images?q=tbn:ANd9GcRGSNtFfw5glwXrIlILAQN...yC6HIuzuNg]

مثلث جادویی فرهاد و اسفندیار منفرد زاده و شهیار قنبری در واقع پیش از ساخت ترانه جمعه شکل گرفته بود. اسفندیار منفرد زاده یکسال قبل از ساختن جمعه فرهاد مهراد را که 27 سال بیشتر نداشت در کافه کوچینی کشف میکند. جوانی که در آنموقع بیشتر به خواندن شعرهای خارجی روی آورده بود. او گمشده خود را برا خواندن ترانه مرد تنها برای فیلم رضا موتوری یافته بود. حالافرهاد با خواندن ترانه جمعه یک جاودانه دیگر را تقدیم مردم تشنه میکند.

شایعات زیادی در خصوص این ترانه و ربط آن به فضای سیاسی آنزمان رواج دارد. اما همه ما میدانیم که این ترانه هیچ ارتباطی با جنعه سیاه و 17 شهریور ندارد. زیرا اتفاقات 17 شهریور هفت سال پس از ساخته شدن این ترانه به وقوع پیوست. اما بعدها عوامل سازنده این ترانه بدشان نیامد که به نوعی به این ترانه رنگ و بوی سیاسی بدهند. بعدها خانم فائقه آتشین نیز این ترانه را بازخوانی کرد اما شنیدن این ترانه با صدای فرهاد یک چیز دیگریست.

[تصویر: images?q=tbn:ANd9GcTAo26v57E7WETqSb0Yp6F...wUru7u-MNg]

شهریار قنبری در کتاب دریا در من در خصوص این ترانه اینچنین نوشته است:

«در یک عصر جمعه، ترانۀ جمعه را در خانۀ اسفندیار نوشتم. روبروی سازمان سینما پیام. بلوار الیزابت دوم. ترانه را به امیر نادری و فیلم خداحافظ رفیق‌اش، دوستانه پیشکش کردیم. روی جلد صفحۀ چهل و پنج دور، سه تصویر سپید و سیاه از جوانی‌ی ما. پشت جلد. دستانی چروکیده. پیر. سیاه. گرسنه. پای این تصویر نوشتم: ـ نازنین، هدیه‌‌یی به تو که هر روزت، جمعه است. ترانۀ آمنه، با صدای آغاسی، همزمان منتشر شد. می‌گفتند: جمعه بیش از آمنه گل کرده است! جمعه، پیروزی ترانۀ نوین بود.» «منفردزاده» در همدلی‌ای که با جریان سینمای متفاوت و معترض داشت و از بابت قولی که داده بود ملودی و ریتم آهنگ و ترانه را می‌سازد اما از آنجا که خود درگیر تعهدات دیگری است که باید به موقع آماده کند از «محمد اوشال» از آهنگ‌سازان خوب و مطرح آن سالها می‌خواهد اجرای این‌کار را تقبل کند و «امیر نادری» را نزد او می‌فرستند. «محمد اوشال»، در جواب به این درخواست همکار خود، قطعه‌ای می‌سازد که بیشتر با سازهای بادی اجرا می‌شود. روی همین ریتم و ملودی که فضا و ضرباهنگی نظامی دارد، «فرهاد» سرودۀ «شهیار قنبری» را می‌خواند. حاصل آن هر چه هست اما به دل «امیر نادری» خوش نمی‌نشیند. پس باز به خود «اسفندیار منفردزاده» باز می‌گردد و با این انتظار که خود او کار را تمام و قولی که داده را عمل کند. این رفت و آمدها با به پایان رسیدن صدا گذاری و دوبلۀ فیلم بیشتر و فشرده‌تر می‌شود. تا آخر شبی از روزی که دیگر خلق همه از این به تاخیر و تعویق افتادن‌ها تنگ شده و کار دارد به رنجیدگی خاطر و آزردگی دل می‌کشد، «منفردزاده» سر راه به رستورانی که «فرهاد» شب‌ها در آنجا می‌خواند می‌رود. ساعتی به انتظار تمام شدن نوبت خواندن فرهاد می‌نشیند و ساعت سه بامداد او را به همراه «شهبال شب‌پره» یکی از اعضای گروه «بلک‌کتز» که «فرهاد» خوانندۀ آن است برمی‌دارد و از «رستوران کوچینی» در حوالی «بلوار الیزابت» راه به راه می‌رانند تا برسند به «استودیو طنین» در خیابان «ثریا» کوچۀ «رامسر». آن‌موقع از شب، استودیو آزاد است. «محمد اوشال» برای کاری شخصی هنوز آنجاست؛ «ناصر غواص» از جوانان علاقه‌مندی که کاره‌ای نیستند ولی معمولا همان دور و برها هستند هم دم دست است. دیروقت است و چیزی به پگاه نمانده، قبل از اینکه «فرهاد» از پا در بیاید و به خواب بیفتد باید کار را تمام کرد. پس «شهبال شب‌پره» پشت درام می‌نشیند و «محمد اوشال» روی کلیدهای پیانو خم می‌شود و گیتار هم که دست خود «فرهاد» است. «اسفندیار منفردزاده» یک‌بار ملودی را با سوت می‌زند و زمزمه می‌کند. «شهرام غواص» را صدا می‌زنند که بیاید «سوت» را بزند. می‌آید. می‌زند و پشت‌بندش «فرهاد» می‌خواند. کل کار و اجرا در یک برداشت ـ بدون تکرار دوباره ـ ضبط و تمام می‌شود. ساعتی بعد که پگاه سر می‌زند، ترانۀ «جمعه» متولد شده است. «جمعه» با صدای «فرهاد»، بی‌هیچ چشم‌داشت مادی، و صرفا در جهت حمایت از «امیر نادری»، و فیلم «خداحافظ رفیق»، به او هدیه می‌شود. این ترانه کمی بعدتر با صدای «گوگوش» هم اجرا شد و به بازار آمد. ولی اجرای «جمعه» با صدای فرهاد که تلخ می‌خواند بیشتر مورد قبول افتاد و ماندگار شد. او با صدای خود، این ترانه را به یاد و خاطرۀ نسل و زمانۀ ما پیوند زد. هفت سال بعد از انتشار این ترانه، ‌بار دیگر جمعه‌ای دیگر در تاریخ مبارزات مردمی ایران، رخت عزا تن می‌کند و سیاه‌پوش می‌شود. جمعه‌ای که هفدهم شهریور ماه سال پنجاه و هفت است. هنوز روزی از وقوع این کشتار نگذشته که نسخۀ دوم ترانۀ «جمعه» در تنظیم و اجرایی تازه، با ریتمی نظامی و تمی کوبنده به بازار می‌آید. «اسفندیار منفردزاده»، در اجرای صدای چکش‌واری که در شروع نمونۀ بازخوانی شدۀ این ترانه می‌شنویم؛ از کوبش ضربه‌های بر هم دو پاره سنگ، و در ادامه از صدای «اسفندیار قره‌باغی»، خوانندۀ سرود مشهور «ای ایران»، برای بخش کورال و همسرایی بهره گرفته بود و «فرهاد» که این‌بار آن‌را با حس و حالی متفاوت از اجرای اول می‌خواند. این اجرای تازه با نام «جمعه برای جمعه»، در همدلی با واقعۀ جمعۀ سیاه ۱۷ شهریور منتشر شد و بعد از واقعۀ «سیاهکل» پیوندی همیشه با آن رویداد تاریخی نیز دارد.

[تصویر: images?q=tbn:ANd9GcS0WfH9CbgifULcLZ9hisY...0MwwqRAfXj]

حالا دیگر ترانه جمعه از فیلم خداحافظ رفیق عبور کرده بود. اما بروبیکر همچنان این ترانه را بیاد ساخته های امیر نادری عزیز گوش میکند. هرچند فیلم خداحافظ رفیق در گیشه زیاد موفق نبود اما باید پذیرفت که کنجکاوی بسیاری از سینمارو ها برای شنیدن مجدد صدای فرهاد آنهم پس از موفقیت رضا موتوری در فروش فیلم بی تاثیر نبود.

ترانه جمعه متاسفانه مورد سوء استفاده قرار گرفت. این ترانه در واقع برای امیر نادری و خداحافظ رفیقش ساخته شد اما بعدها برای مقاصد دیگر جمعه مصادره گردید.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : از فریاد تا ترور
نام ترانه : یار دبستانی من
خواننده : جمشید جم ( اما شما بخوانید فریدون فروغی)
ترانه سرا : منصور تهرانی
آهنگساز: منصور تهرانی
تنظیم کننده : محمد شمس
سال ساخت : 1359
مدت : 3 دقیقه و 53 ثانیه
متن ترانه:

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو، رو تن این تخته سیاه
ترکه ی بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

دشت بی فرهنگی ما هرزه تموم علفاش
خوب اگه خوب ؛ بد اگه بد ، مرده دلای آدماش
دست من و تو باید این پرده ها رو پاره کنه
کی میتونه جز من و تو درد مارو چاره کنه ؟

یار دبستانی من ، با من و همراه منی
چوب الف بر سر ما ، بغض من و آه منی
حک شده اسم من و تو ، رو تن این تخته سیاه
ترکه بیداد و ستم ، مونده هنوز رو تن ما

به جرات میتوان گفت پر حاشیه ترین ترانه فیلم سینمای ایران همین ترانه است . یار دبستانی من آنقدر از فیلم جلو زد که بسیاری از کسانیکه این ترانه را از حفظ میخوانند شاید ندانند که ترانه برای فیلماز فریاد تا ترور ساخته شده بود.

من هرگز فراموش نمی کنم روزی را که برای اولین بار فیلم از فریاد تا ترور را دیدم. وقتی فیلم به پایان رسید کل ترانه را از حفظ میخواندم. و میتوانم بگویم جزو معدود افرادی هستم که این ترانه را برای اولین بار همزمان روی فیلم و در همان سال شنیدم. یار دبستانی من بارها و بارها در فیلم تکرار میشود. بصورت دکلمه و با اجراهای متفاوت. بعبارتی این ترانه آنقدر زیبا روی فیلم و موضوع آن سوار میشود که میتوان گفت از فریاد تا ترور یک فیلم ترانه محور بود.

منصور تهرانی در واقع همه کاره فیلم بود. نویسنده - کارگردان - ترانه سرا - آهنگساز. فقط کم مانده بود که ترانه فیلم را نیز خود بخواند که عاقبت طاقت نیاورد و سالها بعد خود نیز ترانه خود را خواند اما نه برای فیلمش.

او ابتدا فریدون فروغی را برای خواندن این ترانه دعوت کرد. فیلم با صدای او به ارشاد فرستاده میشود اما علیرقم آنکه عدم فعالیت فریدون فروغی رسما در جایی عنوان نشده بود مسولین ارشاد ازمنصور تهرانی میخواهند که صدای دیگری را جایگزین فریدون فروغی نماید.

فرشید جم جایگزین فریدون فروغی میشود. هرچند که او هم این ترانه را بد اجرا نکرد اما اولین اجرای این ترانه را باید بنام فریدون فروغی ثبت نماییم. با اینحال ماجرا به همینجا ختم نگردید. زیرا فیلماز فریاد تا ترور یکماه پس از اکران برای همیشه توقیف میگردد.

محبوبیت بیش از اندازه یار دبستانی من باعث گردید تا عوامل فیلم کما از این ترانه اما اینبار با صدای خشایار اعتمادی از آن استفاده نمایند. خوانندگان زیادی این ترانه را بازخوانی کردند. حتی میگویندفرهاد مهراد نیز این ترانه را دوست می داشت و او نیز آنرا بازخوانی کرده است.

قطعا میتوان گفت منصور تهرانی هرگز فکر نمی کرد که این ترانه چنین تاثیری بر فضای اجتماعی جامعه بگذارد و اینچنین ماندگار شود بطوری که خود میگوید وقتی بفکر بازسازی آن میافتد دوستانش به او میگویند حق نداری کلمه ای را از آن کم یا زیاد کنی. یار دبستانی من باید به همان صورت بماند.

اما معروفیت این ترانه از سال 1375 بعد از اعتراضات مردمی و جنبش دانشجویی رنگ و بوی دیگری به خود می گیرد. یار دبستانی من به سرود و نماد اعتراض تبدیل میگردد. سرود رسمی تجمعات حزب مشارکت اسلامی میگردد. حالا دیگر این ترانه متعلق به فیلم از فریاد تا ترور نیست.

هرچه جنبش اصلاحات بزرگتر میشود یار دبستانی من هم فراگیر تر می شود. حالا دیگر هر جا صدایی از اعتراض هست صدای ترکه بیداد ستم بر تن آن اعتراض خود نمایی میکند.

اما یار دبستانی من برای بروبیکر مانند جمعه هنوز یادآور رضا در فیلم از فریاد تا ترور است که وقتی تیر خورده و زخمی شده و در جوی آب می افتد جمشید جم آنرا بصورت دکلمه میخواند. در مجموع از فریاد تا ترور را باید جزو فیلمهایی بدانیم که اگر اکنون نامی از فیلم باقی مانده است بیشتر بخاطر تاثیر گذاری ترانه اش بوده است تا بازی بازیگرانش.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : رضا موتوری

نام ترانه : مرد تنها

خواننده : فرهاد مهراد

ترانه سرا : شهیار قنبری

آهنگساز: اسفندیار منفرد زاده

سال ساخت : 1349

مدت : 3 دقیقه و 47 ثانیه

متن ترانه:

با صدای بی صدا

مث یه کوه بلند

مث یه خواب کوتاه

یه مرد بود یه مرد

با دستهای فقیر

با چشمهای محروم

با پاهای خسته

یه مرد بود یه مرد

شب، با تابوت سیاه

نشست توی چشمهاش

خاموش شد ستاره

افتاد روی خاک

سایه اش هم نمی‌موند

هرگز پشت سرش

غمگین بود و خسته

تنهای تنها

با لبهای تشنه

به عکس یه چشمه

نرسید تا ببینه

قطره، قطره

قطرهٔ آب، قطرهٔ آب

در شب بی تپش

این طرف، اون طرف

می‌افتاد تا بشنفه

صدا؛ صدا ...

صدای پا، صدای پا ...

تاریخ تولد فرهاد مهراد را باید همزمان با تولد این آهنگ دانست. وسواسهای مسعود کیمیایی و نکته نگری اسفندیار منفرد زاده باعث شد تا در یک شب تاریخی و بصورت اتفاقی در کافه کوچینی نظر اسفندیار منفرد زاده به یک صدای بم و با صلابت جلب گردد. فرهاد مهراد همان صدایی بود که او بدنبالش می گشت.

شهیار قنبری نیز برای اولین بار دست به یک ابتکار جالب زده بود. شعری که هیچ شباهتی به ترانه نداشت. فاقد هرگونه قافیه. شعری که خواندنش بدون صدای فرهاد هیچ لطفی نداشت. در واقع اینفرهاد بود که به این شعر هم قافیه بخشید و قیافه.

مرد تنها و رضا موتوری مکمل هم شدند. هم فیلم زیبا بود و هم ترانه و هم خواننده. رضا موتوری همه چیز را برای جاودانه شدن داشت. هنر پیشه خوب - کارگردان کاربلد - شاعر عالی - صدای با صلابت - آهنگسازی چیره دست . براستی چه چیز دیگری برای یک فیلم خوب لازم بود؟

قصه مرد تنها قصه رضا موتوری بود و مثل خیلی از فیلمهای آن زمان که فیلمها را بر مبنای ترانه های معروف آنرمان زور زوری جفت و جور میکردند نبود.

موج نوینی از ترانه فارسی در راه بود. بعدها بر مبنای همین سبک شهیار قنبری کودکانه را مینویسد. ترانه ای که علیرقم و جود فقط یک قافیه ( با اینا زمستونو سر میکنم - با اینا خستگیمو در میکنم) بقیه شعر هیچ قافیه ای ندارد و عجب اینکه شنونده هرگز متوجه چنین موضوعی نمی شود.

مرد تنها فقط با صدای فرهاد مرد تنهاست. کمتر خواننده ای جرات کرد این ترانه را بازخوانی کند بجز اندی که بنظر من تمام سوابق خود را با این تقلید به زیر سوال برد. بطوریکه اولین بار که آنرا شنیدم حتی تحمل گوش دادن آنرا تا پایان نداشتم.

مسعود کیمیایی خود این ترانه را بسیار دوست میداشت. خاطرم می آید سالها پیش که او رد پای گرگ را ساخته بود وقتی در یک مراسم خصوصی عوامل فیلم دور هم جمع شده بودند او به پشت پیانو می رود و آهنگ مرد تنها را می نوازد.

در کنسرتی که فرهاد با پیانو و به تنهایی اجرا کرد این آهنگ را پس از سالها مجددا خواند. و چه زیبا خواند. صدای او پخته تر شده بود و تجربه اش بالاتر. مکثها و تاکیدهایش به روی حروف بینظیر بود.

فرهاد قبل از مرد تنها تجربه موفقی در خواندن ترانه های فارسی نداشت. نمونه اش ترانه اگه یه جو شانس داشتیم به روی فیلم بانوی زیبای من بود که به پیشنهاد علی کسمایی فقید خوانده بود که البته در فیلم استفاده نشد.

اما مرد تنها بجز تمام این موارد یک رکورد منحصر بفرد دیگر را یدک میکشد. تا پیش از این تمام ترانه های فیلمهای فارسی توسط یکی از هنر پیشه ها لب خوانی میگردید ( مانند لب خوانی های معروففردین با صدای ایرج و عارف ) اما مسعود کیمیایی وقتی ترانه مرد تنها آماده میشود و از اسفندیار منفرد زاده میپرسد حا لا چه کسی باید این ترانه را در فیلم لب خوانی کند اسفندیار منفرد زادهپاسخ میدهد هیچکس. مرد تنها ترانه ای بود که توسط هیچکس در فیلم خوانده نمی شد.

در مرد تنها همه چیز به گونه ای دیگر داشت رقم میخورد. مثل تمام ترانه ها که ابتدا موسیقی ضبط میشد و سپس در استودیو صدای خواننده روی آن می نشست در مرد تنها این اتفاق همزمان رخ میدهد. همه عوامل از نوازنده ها گرفته تا خواننده همگی در استودیو طنین تهران گرد هم جمع می آیند تا همزمان مرد تنها را ضبط کنند.

شهیار قنبری وقتی این ترانه را می نوشت فقط 19 سال داشت او این ترانه را یک شب تا صبح در بالاخانه شرکت سینمایی پیاممی نویسد و صبح همان روز وقتی کیمیایی و علی عباسی به آنجا می روند ترانه را می پسندند.

اما طبق معمول که باید به کارهای شهیار قنبری و فرهاد و اسفندیار رنگ و بوی سیاسی بدهند مرد تنها نیز از این قاعده مستثنا نشد.

کانون پرورشی کودکان و نوجوانان که در همان ایام یک خلق و خوی سیاسی را در درون خود نهفته داشت در همان ایام کاست ماهی سیاه کوچولو را داشت آماده میکرد و برای آن از موزیک مرد تنها برای بازخوانی این قصه استفاده نمود. برداشتهای اهل سیاست که آنزمان صمد بهرنگی را سمبل مبارزات ادبی آنزمان میدانستند آغاز میگردد. حالا مرد تنها رضا موتوری نبود. مرد تنها صمد بهرنگیبود. مردی که با دستهای فقیر مانند یک کوه بلند در مقابل استبداد می ایستد.

پاهای خسته - شب بی تپش - چشمهای محروم - لبهای تشنه - افتاد روی خاک و ...... همگی جملاتی بودند که اهل سیاست با توجه به فضای حاکم و غالب بر جامعه از آن استقبال میکرد. شعری که برعکس ترانه های فیلمهای دیگر آنزمان که شهناز تهرانی و ..... آنرا لب خوانی میکردند دارای مفاهیم و معنای سنگینی بود.

فراموش نکنید که همین کانون پرورشی درست دو سال بعد فیلم سازدهنی را تهیه کرد. اما علیرغم تمام این مهملات یا بقول منصور خان خزعبلات مرد تنها برای بروبیکر صدای باصلابت و خشمگین بزرگمردی بنام فرهاد را تداعی میکند که همزمان مردی بنام بهروز وثوقی که زخم خورده در یک شب زمستانی سوار بر موتورش در سیاهی شبهای تهران میگردد تا در ماشین زباله دانی میافتد و پایانی بر خلاف فیلمهای فارسی آنزمان را برای بیننده رقم میزند. پایانی که نه گنج قارون داشت و نه سلطان قلبها و ........

اخیرا این ترانه توسط خواننده وطنی وحید قربانی نیز بازخوانی شد که به مراتب قابل تامل تر از خواندن اندی بود. شهیار قنبری نیز بعدها بخاطر محبوبیت بیش از اندازه این ترانه بخشهایی را به آن اضافه میکند. کاری که بنظر من از او بعید بود. وقتی شعری و ترانه ای ماندگار میشود باید همانطور بماند. این را حتی رضا رویگری هم میداند و علیرقم آنکه بارها به او پیشنهاد میشود که سرود ایران ایران را مجدا بازخوانی کند میگوید آن سرود باید همانطور ساده و بی ریا بماند.

این ترانه مورد توجه هومن خلعتبری و بابک سعیدی نیز قرار گرفت و توسط یکی از شرکت کنندگان آکادمی در شبکه ماهواره ای من و تو هم بازخوانی شد و پس از اجرای آن خانم فائقه آتشین عنوان نمود که چقدر این ترانه سخت بود. او راست میگفت. بازخوانی این ترانه بسیار مشکل می باشد و بابک سعیدی هم (علیرغم اینکه تنظیمهای او را میپسندم) خیلی سعی کرد که به تنظیم اصلی وفادار بماند و زیاد آنرا دستکاری نکرد. مرد تنها فقط با صدای فرهاد زیباست و من متاسفم که نسل جدید پس از پخش آکادمی آهنگهای بازخوانی شده این شوی تلوزیونی را دانلود کرده و در ماشینهای خود بجای گوش دادن به اصل ترانه آنرا با صدای یک نا خواننده گوش میدهند.

مرد تنها با صدای فرهاد همراه با رضا موتوری هردو باهم ماندگار شدند. هیچیک دیگری را دور نزد و هیچکدام از یکدیگر سبقت نگرفتند. چون بنظر من همه چیز سر جایش درست تنظیم شده بود. فرهاد و شهیار اسفندیار و مسعود و بهروز همگی دست به دست هم دادند تا تمام هنردوستان را برای سالهای سال غافلگیر کنند.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : ای یران

نام ترانه : ای ایران

خواننده : در فیلم (گروه کر و حسین سرشار)

ترانه سرا : حسین گل گلاب

آهنگساز: در فیلم ناصر چشم آدر

سال ساخت : 1368

مدت : 3 دقیقه و 55 ثانیه

متن ترانه:

ای ایران ای مرز پر گهر
ای خاكت سرچشمه هنر
دور از تو اندیشه بدان
پاینده مانی و جاودان
ای … دشمن ارتو سنگ خاره ای من آهنم
جان من فدای خاك پاك میهنم
مهر تو چون شد پیشه ام
دور از تو نیست اندیشه ام
در راه تو ، كی ارزشی دارد این جان ما
پاینده باد خاك ایران ما

سنگ كوهت دُر و گوهر است
خاك دشتت بهتر از زر است
مهرت از دل كی برون كنم
برگو بی مهر تو چون كنم
تا … گردش جهان و دور آسمان بپاست
نور ایزدی همیشه رهنمای ماست
مهر تو چون شد پیشه ام
دور از تو نیست ، اندیشه ام
در راه تو ، كی ارزشی دارد این جان ما
پاینده باد خاك ایران ما

ایران ای خرم بهشت من
روشن از تو سرنوشت من
گر آتش بارد به پیكرم
جز مهرت بر دل نپرورم
از … آب و خاك و مهر تو سرشته شد دلم
مهرت ار برون رود چه می شود دلم
مهر تو چون ، شد پیشه ام
دور از تو نیست ، اندیشه ام
در راه تو ، كی ارزشی دارد این جان ما
پاینده باد خاك ایران ما

فیلم ای ایران با دستمایگی سرود ای ایران روایت متفاوتی از انقلاب 57 به سبک ناصر تقوایی میباشد. ای ایران به نوعی سرود غیر رسمی ملی ایران میباشد. بخشهایی از این سرود گاهگاهی در برخی از سکانسهای فیلمها پخش میگردید اما اولین بار ناصر تقوایی آنهم با ورژنی متفاوت از آن در فیلمی به همین عنوان استفاده نمود.

خلق ای ایران باز می گردد به سالهای بسیار دور. سال 1323 سالی که تهران در اشغال متفقین بود. روح الله خالقی به روی سروده حسین گل گلاب که به زیبایی تمام احساس خود از وطنش را به روی کاغذ آورده بود در آواز دشتی آهنگی میگذارد که جزو جاودانه های این کشور میگردد. سرودی که هیچ نظامی و هیچ حکومتی نمی تواند از آن بگذرد. این کشور اگر در تسخیر هر مکتب یا گروهی قرار بگیرد ای ایران سروده جاودانه ای خواهد بود که هیچوقت آن مکتب یا گروه نمی تواند آنرا توقیف کند.

وقتی خالقی ای ایران را در سال 1328 با گروه کر در تهران اجرا نمود تاثیر شگرفی روی مردم گذاشت . روح الله خالقی و گروهش به دعوت وریر فرهنگ وقت به رادیو دعوت شدند و صفحه ای از آنرا پرکردند و این سرود هر روز از رادیو پخش میگردید. نسخه ای که اکنون نایاب است.

استاد غلامحسین بنان اولین خواننده ای بود که در سال 1337 یعنی چهارده سال پس از خلق این اثر ای ایران را تکخوانی نمود و سکه اجرای آنرا به نام خود ثبت کرد. ای ایران بارها در برنامه گلها در آن سالها پخش گردید.

تا اینکه در سال 1350 ارکستر رادیو و تلویریون به رهبری استاد فرهاد فخرالدینی (آهنگساز سریال سربداران) و با خوانندگی اسفندیار قره باغی آنرا مجددا و به زیبایی تمام اجرا می کند. نسخه ای که اغلب دهه شصتیها و حتی دهه پنجاهیها آنرا بارها و بارها از رادیو و تلویریون شنیدند و بیشتر این اثر را با صدای او بیاد می آورند تا صدای بنان. قره باغی آنرا به زیبایی تمام اجرا میکند و جنس صدای اپرا گونه او کاملا با این اثر همخوانی دارد (البته خدمت دوستان عرض کنم این نظر شخصی بروبیکر می باشد اما قطعا بسیاری از دوستان شاید با بنده هم عقیده باشند) . قره باغی خواننده آذری زبانی بود که در دوران جنگ و انقلاب آثار شاخصی را بزبان فارسی و آذری اجرا نمود. سرود آمریکا آمریکا ننگ به نیرنگ تو را شاید دوستان جدا از مظنون و اهداف آن هرگز فراموش نکنند.

بعد از قره باغی نوبت به حسین سرشار فقید رسید که با آن صدای بینظیر خود این سرود را بازخوانی کند. ای ایران دیگر تبدیل به نماد هر ایرانی و حس ایرانی بودن هر ایرانی شده بود. انقلاب 57 که به وقوع پیوست این سرود بجای سرود شاهنشه ما زنده بادا ..... جایگزین شروع برنامه های تلوریون و رادیو شد.

اما از آنجا که در اوایل انقلاب از خیلی کسان و خیلی از آثار تجلیل شد اما یک شبه تبدیل به دشمن میشدند (تمجیدها و سروده هایی که از مصدق در اوایل انقلاب میشد را هرگز فراموش نمی کنم حتی خیابان ولیعصر فعلی در اوایل انقلاب از پهلوی به مصدق تغییر نام داد) سرود ای ایران نیز ناگهان به نماد ملی گرایی تبدیل میشود و سرود <شد جمهوری اسلامی به پا > جایگزین آن گردید. یک سرود طولانی که نواختن آن در مراسمهای رسمی حوصله همه حضار را سر می برد.

اما این بی مهری زیاد بطول نیانجامید. سال 1367 و عملیات فروغ جاودیدان که توسط سازمان مجاهدین و عوامل صدام مشترکا طراحی شد باعث گردید که ناگهان پیشروی رزمندگان ایرانی در خطوط جبهه ها به پسروی مبدل شود. حالا دشمن با سرعت زیادی در حال اشغال شهرهای خطوط مزری بود. کمبود نیروهای داوطلب بدلیل فرسایشی شدن جنگ در جبهه ها کاملا مشهود بودو مسئولین مملکت دست به دامن این سروده میهنی شدند. پخش چند باره ای ایران پس از سالها از رادیو و تلویزیون تحریک احساسات ملی تمام ایرانیان را در پی داشت و آنجا بود که همه به عظمت این سرود پی بردند.

ای ایران توسط بسیاری دیگر از خوانندگان و آوازه خوانان بارها و بارها بازخوانی شد. از فرخزاد گرفته تا اندی.

ساختار این سرود آنقدر زیبا و روان طراحی شده است که آنرا میتوان در هر جا و هر مکانی حتی بدون نیاز به آهنگ خواند. به جرات میتوان گفت هیچ هموطن ایرانی وجود ندارد که از کودکی گوشش به این سرود اجین نشده باشد.

اما ناصر تقوایی توانست با روایتی ساده و زیبا از انقلاب فیلمی را با محوریت این سروده زیبا بسازد. زنده یاد حسین سرشار که علاقه وافری به این سروده داشت به زیبایی تمام در این فیلم نقش آفرینی میکند. سکانسی که او دانش آموزان مدرسه را رهبری میکند و در کوچه پس کوچه های ماسوله و عبور از پل ای ایران را می خوانند را هرگز فراموش نمی کنم. او با چه شور و شعفی مانند یک رهبر ارکستر بچه ها را راهنمایی میکند. دیدن این سکانس ناخودگاه بروبیکر را بیاد جولی اندروز انداخت که در فیلم آوای موسیقی (اشکها و لبخندها) با چه شور و شعفی فرزندان کاپیتان را برای شعر خواندن رهبری میکرد و در دشت و کوهها همراه آنها به آواز خوانی می پرداخت. حسین سرشار هم به همان زیبایی به دنبال بچه ها و در کنار آنها ای ایران را رهبری میکرد و میخواند.

اکبر عبدی نیز در این فیلم زیبا بازی میکند اما شاید استفاده از همین سروده باعث میگردد که این فیلم مورد بی مهری قرار بگیرد و حتی برای شرکت در جشنواره فجر پذیرفته نشود چه برسد به آنکه جایزه ای هم دریافت کند. اکبر عبدی پس از 22 سال سرانجام سکوت خود را در اینخصوص می شکند و در مراسم اختتامیه جشنواره سی ام در سال 1390 در حالیکه سیمرغ بلورین برای فیلم خوابم میاد را دریافت میکند اعلام میکند که جایزه گرفتن برای من خیلی دیر شده است و مثل بابایی می مانم که در 60 سالگی صاحب فرزند شده است. زنگوله پای تابوت . و سپس میگوید من باید برای ای ایران جایزه میگرفتم برای کار کردن با فهیم ترین کارگردان ایران .استاد ناصر تقوایی . من برای بازی در این فیلم که ساختنش دو سال طول کشید فقط 195 هزار تومن گرفتم اما این فیلم را به جشنواره راه هم ندادند.

اما نکته جالب در سرود این فیلم بر میگردد به تغییراتی که ناصر تقوایی با ظرافت تمام در آن اعمال می نماید و برای اولین بار گوش ایرانیان به کلماتی می رسد که تا پیش از این سرود ای ایران را بدینگونه نشنیده بودند. من دو دیالوگ از این فیلم را که در آن به این تغییرات می پردازد را عینا از روی فیلم پیاده نموده ام و حسن ختام این پست قرار می دهم:

ای ایران ای مرز پر گوهر
ای مهد اندیشه و هنر

وقتی زنده یاد حسین سرشار این بیت از سرود ای ایران را در کلاس درس به اتفاق دانش آموزان با این تغییر اجرا می نماید نه تنها بیننده را از این تغییر متعجب می سازد بلکه ناظم مدرسه را که سراینده این شعر معروف یعنی استاد گل گلاب را سرورِ خود می داند وادار به واکنش می دارد و وارد کلاس می شود و به آقای سرودی تذکر می دهد که:

ای ایران ای مرز پر گوهر
ای خاکت سر چشمه هنر

صحیح می باشد. چهره حسین سرشار بیانگر عصبانیت ناشی از دخالت ناظم مدرسه می باشد:
- مخصوصا عوض کردم آقا – خاک که سرچشمه نمیشه – سر چشمه تو کوهه- در ثانی از چشمه آب در میاد نه هنر – هنر که چشمه نداره – ثالثا شعر اصلی با آهنگش جور نیست

دیالوگ دیگر فیلم در زمانی رخ می دهد که اینبار برعکس ناظم مدرسه دست به قلم برده است و تصمیم دارد بخشی از سرود را که ایراد دارد عوض کند:
ناظم :
یافتم بلاخره یافتم بیا تا برات بگم این مصرع جان من فدای خاک پاک میهنم ، باید عوض بشه چنگی به دل نمی زنه

اقای سرودی:
مرد حسابی این بهترین بیت این سروده می خوای عوضش کنی وقتی من دست میبرم تو شعر مثل خروس جنگی میشی اما الان خودت میخوای بهترین بیت شعر رو عوض کنی

ناظم :
- جان من فدای خاک ، یه چیزیش ناجوره جان به آسمون میره چه ربطی داره به خاک ، خاک خشکه تشنه س عطش داره

آقای سرودی:
اصلا عقل هست تو کلت بده ببینم چه بلایی سر شعر اوردی

ناظم :
- هیچی فقط دو کلمشو عوض کردم .... خون من نثار خاک پاک میهنم

و بدینوسیله برای اولین بار سروده شادروان گل گلاب با روایتی جدید توسط ناصر تقوایی در فیلم ای ایران در سال 1368 به روی پرده سینما می رود.

پی نویس: دوستان برای دیدن اسامی گویندگان این فیلم می توانند به پستی که زینال عزیز بطور کامل ارسال نموده است در دانشنامه دوبله فیلمهای ایرانی مراجعه نمایند:

http://cinemaclassic.ir/showthread.php?tid=52&pid=419#pid419

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: ماهیها در خاک میمیرند

نام ترانه : سقف

خواننده : فرهاد مهراد

ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

آهنگساز : اسفندیار منفرد زاده

سال ساخت : 1356

مدت ترانه : 5 دقیقه و 6 ثانیه

متن ترانه :

تو فکر يک سقفم يک سقف بي روزن

يه سقف پابرجا محكمتر از آهن

سقفي که تن پوش هراس ما باشه

تو سردي شبها لباس ما باشه

سقفي اندازه قلب من و تو

واسه لمس تپش دلواپسي

براي شرم لطيف آينه ها

واسه پيچيدن بوي اطلسي

زير اين سقف با تو از گل از شب و ستاره مي گم

از تو و از خواستن تو مي گم و دوباره مي گم

زندگيمو زير اين سقف با تو اندازه مي گيرم

گم مي شم تو معني تو معني تازه مي گيرم

سقفمون افسوس و افسوس تن ابر آسمونه

يه افق يه بينهايت کمترين فاصلمونه

تو فکر يک سقفم يک سقف رويايي

سقفي براي ما حتي مقوايي

تو فکر يک سقفم يک سقف بي روزن

سقفي براي عشق براي تو با من

سقفي اندازه قلب من و تو

واسه لمس تپش دلواپسي

براي شرم لطيف آينه ها

واسه پيچيدن بوي اطلسي

زير اين سقف اگه باشه

مي پيچه عطر تن تو

لختي پنجره ها شو

مي پوشونه پيرهن تو

زير اين سقف خوبه عطر خودفراموشي بپاشيم

آخر قصه بخوابيم اول ترانه پاشيم

سقفمون افسوس و افسوس تن ابر آسمونه

يه افق يه بينهايت کمترين فاصلمونه

تو فکر یک سقفم .......

چهارمین همکاری امیر مجاهد با فرزان (محمد) دلجو باعث میگردد تا در استودیو میثاقه فیلم ماهی ها در خاک میمیرند ساخته شود. فیلمی با یک موضوع تکراری و یک اپسیلون بالاتر از فیلمهای فارسی.

در خصوص خوراندن این ترانه زیبا از فرهاد در حوزه وب هرچه تحقیق کردم نتیجه ای در بر نداشت اما برداشت شخصی من بر این است که این ترانه روی فیلم چفت و بست داده شد و بعید میدانم مانند مرد تنها و یا جمعه این ترانه صرفا برای ماهیها در خاک میمیرند ساخته شده باشد.

با اینحال ماهیها در خاک میمیرند برای بروبیکر فقط و فقط بهانه ای بود برای زنده کردن و یادآوری خاطره این ترانه زیبا که توسط فرهاد به زیبایی تمام اجرا گردید.

ایرج جنتی عطایی هم که دیگر نیاز به معرفی ندارد. نوشته های پر مایه او در خور و شان خواننده ای چون فرهاد بود. بعبارتی سوای از فیلم و موضوع آن ماهیها در خاک میمیرند و ترانه آن هرگز در یک سطح نمی باشند . وزن ترانه این فیلم به مراتب از ساخت فیلم سنگین تر بود.

فرهاد این ترانه را عاشقانه میخواند و از صدای اعتراضی او در این ترانه خبری نیست. اما در مجموع میتوان رابطه هایی از متن این ترانه به محتوای فیلم پیدا کرد.

این پست را بهانه ای قرار میدهم در خصوص ارتباط سیاسی بین صدای فرهاد و شعرهایش با انقلاب 57 قائلند.

بروبیکر زیاد به نقش صدای فرهاد در انقلاب 57 اعتقادی ندارد. تنها ترانه مجاز فرهاد که بارها و بارها از رادیو پخش گردید ترانه محمد بود. ترانه وحدت یا همان <والا پبام دار محمد >ترانه تاثیر گذاری بود که توسط اسفندیار منفرد زاده یک روز پس از پیروزی انقلاب یعنی 23 بهمن 57 به فرهاد سپرده و ساخته میشود.

با نظر منصور خان کاملا موافقم و همانطور هم که در پستهای قبلی اشاره نمودم عوامل ساخت این ترانه ها (بجز خوانندگانش ) بدشان نمی آمد که به روی این موج سوار شوند و خود را در تحریک مردم سهیم بدانند. بنظر من نقش فردی چون حمید شاهنگیان (که بسیار به آثارش علاقه مندم ) در این زمینه به مراتب بسیار تاثیر گذار تر بود تا شهیار قنبری یا اسفندیار منفرد زاده.

در صدا و محتوای ترانه های فرهاد صدای اعتراض وجود داشت اما بودند خوانندگانی که در همان ایام ترانه و سروده هایی اجرا نمودند که در آن خبری از اعتراض نبود بلکه تعریف و تمجیدی بود از تحولات آنزمان.

فراموش نمی کنم که در همان ایام فرامرز اصلانی ترانه <گذشت آنزمانی که آنسان گذشت > را با گیتارش اجرا میکند و می خواند. ترانه ای که در سالهای 57 تا 59 بارها و بارها از رادیو پخش گردید. ترانه ای که در جایی می خواند : شد از بیداری انقلاب - کاخ سرمایه داری خراب و یا ای هموطن دوره رنج و هرمان گذشت - دولت پوچ ایران گذشت ....... ترانه ای که فرامرز اصلانی خیلی دوست دارد فراموش شود و هرگز دوست ندارد به رویش بیاورند که او چنین ترانه ای را خوانده است. و یا همین هاتف خودمان که خواند : همه جا کفر و دروغ - همه جا ظلم و ستم - چهره مردم شهر - همگی آیه غم - الله الله تو پناهی بر ضعیفان یا الله ...... هاتف اگر در جریان اعتراضات انتخاباتی 88 کلیپی از اعتراضات مردم روی ترانه خاک خورده او قرار نمی دادند هرگز جایی رو نمی کرد که این سرود را او خوانده است.

اما حکایت فرهاد و فریدون چیز دیگریست. آنها هرگز چیزی نخواندند که امروز نتوان از آن دفاع کرد.و صد البته حکایت اسفندیار منفرد زاده متفاوت تر. او کمی فراتر از یک آهنگساز اعتراضی ظاهر میگردد. او نقش بسیار محوری در خلق سرود بسیار زیبای بهار دارد. همان سرودی که دکتر بهزادی آنرا به همسر پاتریس لومبا پیشکش میکند اما کرامت دانشیار آنرا دستکاری کرد و اسفندیار منفرد زاده با ابتدایی ترین ادوات موسیقی در ابتدای انقلاب توسط خودش و همسرش و تعدادی دیگر (شهلا فاطمی و مینو وزیری ) اجرا میکند. او تمام ادوات را خودش جداگانه اجرا میکند و با ابتدایی ترین امکانات آنرا مونتاژ میکند .

سرود <بهارِِ خجسته فال - خرامان رسد ز راه > سرودی که به جرات میتوانم بگویم بیش از 90 درصد کسانیکه آنرا شنیدند به محتوای آن پی نبردند و ملودی آن شد آوای انقلاب. که البته شاید یکی از دلایلش آن باشد که به دلیل کیفیت پایین و عدم ادای شفاف کلمات بسیاری از مردم متوجه محتوای آن نشدند و فقط بیت بهاران خجسته باد را متوجه میشدند. هرچند برخی آنرا شایعه میدانند اما جهت اطلاع دوستان بخشی از آن سروده اصلی را که بر وزن هم میباشد در اینجا می آورم:

به آنان که با قلم - تباهی دهر را - به چشم جهانیان - پدیدار میکنند - بهاران خجسته باد

به بانوی سوگوار - که در ماتم شهید - بنالید و زان نوا - دل عالمی تپید - بهاران خجسته باد

ویا:

ز بازی ابر و مهر - به نیلی سپهر ژرف - به هر لحظه تازه ای - نمایان شود شگرف - بهاران خجسته باد

بیتی که به رنگ قرمز نوشته شده از متن سرود حذف گردید.هر چند این سرود نیز مدتی توقیف گردید اما خیلی زود از توقیف بیرون آمد

در مجموع هنوز مدت زیادی از آنروزها نگذشته است که در خصوص بسیاری از این ماجراها اگر و اما و تحریف به میان می آید. خدا میداند سالها بعد که ما نیستیم نسلهای بعدی چه داستانها و افسانه ها از این ماجراها برای خود تعریف خواهند کرد.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: حسن کچل

نام ترانه: ترانه های عامیانه

نام خوانندگان: مرتضی احمدی - مهتاب - عهدیه بدیعی - کوروس سرهنگ زاده - سوسن

ترانه سرا: اقتباسی توسط زنده یاد علی حاتمی

آهنگساز: اسفندیار منفرد زاده و بابک اتابکی و واروژان

سال ساخت: 1348

فقط 25 سالش بود و صد البته اولین تجربه اش. او بعنوان اولین تجربه خود دست روی پروژه مشکلی گذاشت. وفتی فیلم را می بینید گویا کارگردانی در پشت این فیلم خوابیده است که سالها در سینما فیلم ساخته است. زنده یاد علی حاتمی را میگویم. کسی که شاید سینمای ایران دیگر کسی چون او را بخود نبیند.

حسن کچل مانند فیلمهایی که در بالا به آنها اشاره شد دارای یک یا دو ترانه معمولی نیست. بلکه نخستین فیلم موزیکال گونه تمام رنگی ایرانیست که سرشار است از گویش ها و نقاله گویی ها و ترانه های محلی و عامه پسند که در طول سالیان دور در جای جای این مملکت حتی در روستاهای دور دست نسل به نسل بر پیکر فرهنگ کهن پارسی خود نمایی میکرد و علی حاتمی با تدوینی زیبا آنها را با فیلم خود هماهنگ کرد و آنرا به نظم در آورد.

برای شروع از متن کامل نقالی ابتدایی فیلم آغاز میکنم که مرتضی احمدی به زیبایی تمام و به سبک منحصر بفرد خود آنرا اجرا میکند. مرتضی احمدی تقریبا تنها بازمانده سبک تحت حوضی آنزمان است .جدای از ریتم آن اینبار کمی به محتوای آن هم دقت کنید. متن بسیار زیبا و پر معنایی دارد.

شهر، شهر فرنگه،خوب تماشا کن، سیاحت داره، از همه رنگه. شهر، شهر فرنگه، تو دنیا هزار شهر قشنگه. شهرها رو ببین با گنبد و منار. شهر ها رو ببین با برج زنگدار، شهرها رو ببین با مردم مو طلا، شهر ها رو ببین با مردم چشم سیا، که همه یه جور می خندن و همه آسون دل می بندن. و توی همه شهرها هنوز گُل در میاد. هنوز آفتاب هست ، هم بارون ، هم باد. آسمون آبیه همه جا، اما آسمونِ اون وقتا آبی‌تر بود، رو بوما همیشه کفتر بود.

حیاطها باغ بودن، آدمها سر دماغ بودن، بچه ها چاق بودن، جوونا قلچماق بودن، دخترا با حیا بودن، مردما با صفا بودن.

حوضِ پُر آبی بود، مرد ِ میرابی بود، شبا مهتابی بود، روزا آفتابی بود، حالی بود، فالی بود، نونی بود آبی بود. چی بگم؟ نون گندم مال مردم اگه بود، نمی رفت از گلو پایین به خدا. اگرم مشکلی بود، آجیل مشکل گشا حلّش می کرد.

بچه ها بازی می کردن تو کوچه، جُمجُمَک برگِ خزون، حمومک مورچه داره، بازی ِ مرد ِ خدا. کو ؟ کجاست مرد خدا؟!

سلامی بود، علیکی بود، حالِ جواب سلامی بود. اگه سُرخاب سفیداب رو لُپِ دخترا نبود، لپ دخترا مثل گل انار گُلی مُلی بود. سفره ها گر همه هفت رنگ نبود، همه آشپزخونه ها دود می کرد. خروسا خروس بودن، حال ِ آواز داشتن. روغنا روغن بود، گوشتی بود، دنبه ای بود. اِییییی شب جمعه ای بود.

برکت داشت پولا، پول به جون بسته نبود. آدم از دست خودش خسته نبود. نونی بود، پنیری بود، پسته ای بود، قصه ای بود،قصه ای بود، قصه کک به تنور،نوش آفرین، حسین کُرد، قصه حسن کچل.

قصه هر چی شنیدی پاک فراموش بکن، بیا و به قصه حسن کچل گوش بکن: توی یک باغ بزرگ، که همه دور تا دورش گلکاری بود، یک عمارت بودش، تو همه عمارتا این یه عمارت شاهکار معماری بود. دور تا دور عمارت چار تا استخر بزرگ، که توشون لب به لب از ماهی بود. همه روز تنگ غروب، که آب فواره ها وا می شدن، ماهیهای قرمز ِ یک وجبی، به بلندی آب فواره ها می پریدن.

این خونه که توی شهر نگین انگشتر بود، مال شیپورزنِ مردِ بلند اختر بود. آقا شیپورچی توی میدون ِ مشق، همیشه مارش می زد؛ شیپور ِ ایست، خبردار می زد. ولی شبها تو خونه حالی داشت، حالی می کرد، واسه اهل خونه آهنگ حال دار می زد.

عدس پلو، رشته پلو، رِنگ خاله رورو می زد، چونکه زنش بی بی خانوم ، نُه ماهه حامله بود. آقا شیپورچی آرزو می کرد، که زنش پسر بزاد، یه پسر کاکل زری، اما از بخت بَدش، بچه بی کاکل شد، کچل و کوچل و هم کاچل شد؛ سر نگو آینه بگو ! سر، مثال ِ کف ِ دست! واسه درمون یه دونه مو نداشت.جالیزا سبز شدن، بوته شدن، صیفی دادن، اما یک مو رو سر ِ حسن کچل سبز نشد. بابا دقمرگ شد و مُرد.

**

خونه نون در آر نداشت، خونه مردِ کار نداشت، بی بی هم فکر شوهر تو سر نداشت. گنج قارونم می گن تموم میشه. از تو این باغ بزرگ، یه خونه موند به قد غربیل. قالیا حصیر شدن.

بی بی آشپزی می کرد، بی بی خیاطی می کرد، جارو می کرد، پارو می کرد، واسه خرج خونه ، بند اندازی می کرد. حسنک بازی می کرد ، تاب می خورد. چونکه همبازی نداشت، یه روزی رفت تو کوچه، رفت و برگشت تو خونه، دیگه پا از خونه بیرون نذاشت، مثل اینکه بچه ها حسنی رو هو کرده بودن، یا بهش گفته بودن : کله کدو !

حسنی تو خونه موندگار شدش.

بی بی دید تو خونه موندن واسه مرد کار نمی شه ، فکری کرد ، چاره ای کرد، یه شبی که حسنک خواب بودش، خواب هفت تا پادشا، بی بی جون این کارو کرد ... .

همچنین با کسب اجازه از منصور عزیز و در پی تکمیل این پست بخش دیگری از شعر این فیلم را عینا با قلم ایشان ذکر می کنم:

2- در فیلم حسن کچل (ساخته مرحوم علی حاتمی) شعر دیگری بهنگام خواستگاری خوانده میشود که بعدها مرحوم عزت مقبلی آنرا در برنامه صبح جمعه با شما اجرا کرد که بنظرم از اصل فیلم بهتر بود

- نون و پنیر آوردیم دخترتونو بردیم

- نون و پنیر ارزونيتون ، دختر نمیدیم بهتون

.....

- پسته ی داغ آوردیم ، دخترتونو بردیم

- پسته داغ، کره الاغ، گل توی باغ، آینه چراغ، مشک و عبیر، تور و حریر، حلقه سیر، مرد دلیر، مادر پیر، دوماد فقیر، کماج و شیر، فرش حصیر، نون و پنیر ارزونیتون، دختر نمیدیم بهتون.

- پس بیا بریم پس در پس ، شهرای دیگم دختر هست

- پس بیا بیا پیش در پیش ، شاید شدیم قوم و خویش

البته در شعری که مرحوم مقبلی در صبح جمعه خواند ابیات آخر اینطور بود:

- پس بیاین بیاین پس در پس ، حتما ازین بهتر هست

- نه بیاین بیاین پیش در پیش ، شاید بشیم قوم و خویش

حسن کچل در سال 1348 ساخته شد و برای اولین بار در نوروز 1349 در سینماها به نمایش درآمد و در گیشه چهارمین فیلم پرفروش شد. مردم آنزمان در واقع نتوانستند درست با فیلم ارتباط برقرار کنند. در واقع حسن کچل بعد از اکرانش دیده شد.

حسن کچل مانند سایر فیلمها دارای یک موسیقی متن ثابت نبود بلکه موسیقی جاری در فیلم عمدتا تصنیف و ضربی است. ساخت چنین فیلمی حتی هنوز بعد از گذشت چهل و چهار سال از عهده هر کسی بر نمی آید. ساخت چنین فیلمی کسی را طلب می کرد که آشنایی عمیق با فرهنگ و سنت ایرانی داشته باشد و ذوق و شوق ضرب خوانی در وجودش نهفته باشد.

محوریت تنبک در این فیلم به زنده یاد امیر بیداریان سپرده شد. رقصهای گروهی نیز توسط گروه باله پارس به سرپرستی عبدالله ناظمی اجرا گردید. علی حاتمی به موسیقی ایرانی عشق می ورزید او 13 فیلم و سه مجموعه بزرگ ساخت که از 13 فیلم او سه فیلمش با محوریت و اتکا به موسیقی غنی ایرانی ساخته میشود ( حسن کچل - بابا شمل - دلشدگان).

مردم عامی آنزمان این فیلم را صرفا یک فیلم تفننی و ریتمیک دیدند و هرگز به فضای عارفانه آن پی نبردند. موضوعی که آرام آرام منتقدان به آن پی بردند. نگاه شیرین علی حاتمی به هویت ایرانی باعث گردید تا نوع نگرش مردم به موضوع و معقوله افسانه های کهن فارسی تغییر یابد.

برای زنده نگاهداشتن و تدوین فرهنگ عامه پارسی و امثال و حکم و ترانه های سنتی و محلی افرادی زیادی تلاش کردند. از علامه علی اکبر دهخدا گرفته تا پروین گناآبادی و صادق هدایت و کوهی کرمانی و امینی و صبحی مهتدی و ....... اما خدمتی که علی حاتمی در این عرصه نمود بسیار موثر تر و فراگیر تر بود اما در هیچ مرجعی از او به عنوان یکی از مروجین و نگاهبانان این عرصه یاد نمی گردد بجز بین اهالی سینما و عشاق علی حاتمی.

البته حسن کچل در فروردین 1348 با نویسندگی داوود رشیدی و بازی پرویز فنی زاده و اسماعیل داور فر و ولی الله شیر اندامی عصمت صفوی و مهین شهابی در تالار بیست پنج شهریور در غالب یک تاتر به روی صحنه رفت. اما حسن کچلِ علی حاتمی را نمی توان ملهم از آثار دیگر دانست. زیرا در هیچیک از افسانه های کهن پارسی حسن کچل را در کنار چل گیس نمی بینیم و آنرا باید یک اقتباس آزاد از سوی علی حاتمی دانست.

مشاهده پروفايل کاربر

لطفا به تاپیک ترانه فیلم های فارسی منتقل شود:

[تصویر: 14470149121.jpg]

فیلم موسرخه
ترانه ممد حیدری

من نمیدونم چرا هر وقت اسم ترانه فیلمهای فارسی میاد همه میرن سراغ یکسری ترانه معروف . اما در متن فیلمهای ایرونی گاهی ترانه های نایاب و محلی قشنگی پیدا میشه که بعضیهاشون گمنام موندن و بعضیهاشون هم نه.
تو فیلم موسرخه که یکی از فیلمهای خوبیه که ایرج قادری بازی کرده لب بندر چند نفر یه ترانه محلی میخونن به اسم ممد حیدری. این ترانه بنظر من بندریه بندریه اصیله. هم ریتمش قشنگه هم بجز ریتمش معنی قشنگی هم داره.
این ترانه رو جدیدا محمد یاوری هم بازخونی کرده. سندی هم خونده. اما هیچکدومشون به قشنگی همون اجرایی که توی فیلم مو سرخه هست نشده.
این ترانه رو اولین بار رضا بابزن خوند و این ترانه بخاطر همین فیلم موسرخه معروف شد. خیلیها شاید بگن طرف داره چرت و پرت میخونه. اما متن ترانه را اینجا من براتون ارسال می کنم

ای وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ای که نشونه ای غلومومه
ای که نشونه ای غلومومه
نوکر چاشت و صبح و شومم
نوکر چاشت و صبح و شومم
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
منقل و بافور منبرش شده
ماهی دودی برقرار شده
داغ و اسیر بافورش شده
همدم مغاش و زغال و منقل
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ووووووووووووووووووووووو
حاصل سالش پر ملخ شده
هنجل لنجش به ته گل زده
تو لین بالا زبون زدش شده
امت بندر شاکیش شده
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ووووووووووووووووووووووو
ای آس و پاس توی بندر
بارون ندیده هو مفلس آ
بارش به باره هو زیر سایه آ
و کفر ابلیس مبتلا شده
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
عمو این کار و بارش به هم ریخته شده
رفیق تنگش برنو اش شده
محرم رازش بافورش شده
همدم یارش گریان شده
بی اعتباره
وا ویلا
بی کس و کار
وا ویلا
سارقه ماله
وا ویلا
عمو محتاج و زاره
ووووووووووووووووووووووو
خرج و مرجش از جیب ملته این
تو اهل بندر
وا ر خدمت ا
خدا گرفته نون و نعمت
ازش بریده بار نعمت ا
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری
ای وای ای وای به ممد حیدری
صد وای ای وای به ممد حیدری

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : مدار صفر درجه

نام خواننده : علیرضا قربانی

ترانه سرا : دکتر افشین یداللهی

آهنگساز و تنظیم کننده : فردین خلعتبری

مدت ترانه : 3 دقیقه و 10 ثانیه

سال ساخت : 1384

وقتی گریبان عدم با دست خلقت می درید
وقتی ابد چشم تو را پیش از ازل می آفرید

وقتی زمین ناز تو را در آسمانها می کشید
وقتی عطش طعم تو را با اشکهایم می چشید

من عاشق چشمت شدم نه عقل بود ونه دلی
چیزی نمی دانم از این دیوانگی و عاقلی

یک آن شد این عاشق شدن دنیا همان یک لحظه بود
آن دم که چشمانش مرا از عمق چشمانم ربود

وقتی که من عاشق شدم شیطان به نامم سجده کرد
آدم زمینی تر شد و عالم به آدم سجده کرد

من بودم و چشمان تو نه آتشی و نه گلی
چیزی نمی دانم از این دیوانگی و عاقلی

من عاشق چشمت شدم شاید کمی هم بیشتر

چیزی ز آنسوی یقین شاید کمی هم کیش تر

آغاز و ختم ماجرا لمس تماشای تو بود

دیگر فقط تصویر من در مردمکهای تو بود

(ابیاتی که به رنگ آبی نوشته شده است توسط شاعر سروده شده اما از متن ترانه حذف گردیده است)

در دهه اخیر نام افشین یداللهی که تبحر خاصی در سرائیدن ترانه های تیتراژ سریالهای ایرانی دارد را در پایان بسیاری از سریالها می بینیم. نوسان زیادی در ترانه های او می بینم اما انصافا این یکی را باید یکی از شاهکارهای او دانست و اگر در پایان فیلم نام او را نمی دیدم سخت بود باور این موضوع که این ترانه را او سرائیده. اما کار زیبا همیشه زیباست. دکتر افشین یداللهی که پزشک اعصاب و روان میباشد بجز این ترانه که بسیار زیبا و سنگین میباشد ترانه تیتراژ سریال شب دهم را هم بنظرم زیبا سروده است و هر دو ترانه بعبارتی هم وزن میباشد.

اما در باره مدار صفر درجه. قصد نقد این سریال را ندارم که اگر بخواهیم در خصوص این سریال بحث و گفتگو کنیم بنظر من باید تاپیک مجزایی برایش تخصیص دهیم . در خصوص این سریال چه از لحاظ ساخت و چه دوبله آن مطالب ناگفته بسیاری وجود دارد. اما به برخی از موضوعات بصورت کلی اشاره میکنم.

اما علاقمندی من به این سریال دلایل متعددی دارد. فکر میکنم بسیاری از دوستان با من هم عقیده باشند که پس از فوت مرحوم علی حاتمی فقید دیگر هیچ فیلم و یا سریال تاریخی ایرانی به دل علاقمندان به سینما ننشست. گویا ساخت چنین سریالهایی فقط مختص او بود و بس.

علی حاتمی توقع اهالی سینما را از ساخت فیلمهایی که به تاریخ گذشته کشورمان می پردازد بالا برد. پس از او سریالهای زیادی به لطف ساخت شهرکی که او بنیانگذارش بود ساخته شد. در بین سریالهایی مانند کیف انگلیسی یا در چشم باد ویا شب دهم شخصا مدار صفر درجه را بیشتر پسندیدم.

اما هدف از ساخت این سریال چه بود؟ همانطور که میدانید صدا و سیما برای ساخت این سریال دست حسن فتحی را کاملا برای هرگونه هزینه ای باز گذاشته بود. فیلمبرداری قسمتهای اولیه این سریال در کشور مجارستان انجام پذیرفت. حسن فتحی از چند هنر پیشه بنام خارجی در این سریال استفاده نمود که انصافا بازی آنها یک سر و گردن از هنرپیشه های وطنی بالاتر بود.

این سریال همزمان با مطرح شدن انکار هولوکاست از سوی رئیس دولت نهم با اهداف کاملا سیاسی ساخته شد هرچند تهیه کننده سریال این موضوع را شدیدا تکذیب می کند. اما برای جذاب شدن سریال حسن فتحی که خود نویسندگی این سریال را بعهده داشت بیننده را با سه ماجرای عشقی درگیر میکند. عشق حبیب پارسا به سارا - عشق خواهر حبیب پارسا به تقی و عشق سرگرد بهروز فتاحی به زینت الملوک. علیرغم اینکه محوریت این ماجراهای عشقی به رابطه حبیب پارسا با بازی شهاب حسینی به سارا می چرخد اما برای هر بیننده ای پیگیری بیداری عشق کهنه شده سرگرد فتاحی به زینت الملوک به مراتب جذاب تر بود.

صدا و سیما با ساخت این سریال با یک تیر سه نشان زد:

تخریب جامعه یهودیت در راستای همزمانی انکار هولوکاست از سوی رئیس وقت جمهور
تخریب عقاید حزب توده در میانه سریال
ضعف و فساد حاکم بر حکومت پهلوی

که بنظر من در هر سه مورد شکست خوردند زیرا برای اغلب بینندگان جدای از اهداف این سریال پیگیری ماجراهای عشقی این سریال که در برخی از مواقع به زیبایی به تصویر کشیده شده بود از پیام فیلم مهمتر بود.

پیچ و مهره کردن موضوع یهودیان و نفوذ آنها در دولت پهلوی کاملا تصنوعی و غیر واقعی بنظر می آید. بنظر من فیلم سرب ساخته مسعود کیمیایی به مراتب به این موضوع بهتر پرداخته بود تا این سریال پر هزینه.

ترانه این سریال هم کاملا منبعث از ماجراهای عشقی این سریال سروده شده است. این سریال دارای یک ترانه دیگر نیز میباشد که آنرا نیز مجددا علیرضا قربانی اجرا کرده است که هنگام اعدام سرگرد فتاحی در قسمت بیست و چهارم پخش میشود . این ترانه فقط یکبار پخش می شود.

اما چنین پروژه عظیمی که دارای ترانه زیبایی هم است قطعا دوبله بسیار شاخصی را می طلبید که بنظر من شاهکار اصلی این سریال را رقم میزند. دوبله ای که بهرام زند کمتر پیش می آید در هر مصاحبه ای به آن اشاره نکند. او از بیش از 60 گوینده برای دوبله این سریال استفاده نمود.

پس از آنکه مدیریت دوبلاژ این سریال به بهرام زند سپرده شد و او در کنار گویندگان مطرحی چون ناصر تهماسب - پرویز ربیعی - پرویز بهرام - احمد رسول زاده - مریم شیرزاد و ........ در برخی از موارد از صدای اصلی خود هنر پیشه ها برای گویندگی نقشهای خود استفاده نمود که بعبارتی او در حین دوبله این سریال یک کارگاه آموزش گویندگی نیز به نوعی ایجاد کرده بود زیرا هنرپیشه ای چونشهاب حسینی اولین بار بود که پشت میکرفن دوبله می نشست. و خود نیز به زیبایی تمام بجای پیر داغر در نقش سرگرد فتاحی صدا پیشگی نمود. پیر داغر در کشور لبنان از محبوبیت بالایی برخوردار است و بنظر من نقش سرگرد فتاحی را به زیبایی تمام بازی میکند.

دوبله این سریال بیش از 10 ماه زمان برد. فکر نمی کنم در تاریخ دوبله ایران چنین زمانی برای فیلم یا سریال دیگری صرف شده باشد. بهرام زند میگوید چون از ابتدا قرار بود این سریال دوبله شود بنابراین صدای شاهد برای فیلم نداشته است و این موضوع به مراتب کار او را مشکلتر نموده بود. هنر پیشه های این سریال بجز زبان فارسی به شش زبان دیگر (عربی - مجارستانی - انگلیسی - فرانسوی - آلمانی و ژاپنی ) صحبت میکردند و بخش اعظم وقت او صرف تطبیق نمودن گفتگوی آنها و ترجمه به زبان فارسی گردید . بعبارتی هر هنرپیشه به زبان مادری خود دیالوگها را میگفته.

تصور کنید بدون وجود صدای شاهد بهرام زند چقدر زیبا فقط از روی تصویر توانسته است به احساسات یک هنرپیشه لبنانی نفوذ کند و به لحن او پی ببرد.

در مجموع جدای از اهداف این سریال این اثر را پسندیدم و پخش مجدد آنرا از شبکه تماشا بهانه ای قرار دادم تا یادی کنم از ترانه زیبای این سریال.

فردین خلعتبری برای تنظیم این ترانه به زیبایی تمام با یاری گرفتن از گروه کر در لابلای ترانه به جذابیتها و زیبایی های این ترانه افزوده است. گروه کر نوری با استفاده از تم های رضا محجوبی به کمک فردین خلعتبری آمدند تا این اثر زیبا خلق شود. رهبری کر نیز بعهده آقای علیزضا شفقی نژاد بود.

ترانه مدار صفر درجه نهایتا در استودیو صبا ضبط گردید و در طول سی قسمت سریال فقط در تیتراژ انتهایی هر قسمت از سریال استفاده شد و همین موضوع باعث میگردید تا مخاطبان برای شنیدن آن تا آخرین ثانیه های سریال به تماشای آن بنشینند.

در پایان این پست نیز دوستان را دعوت میکنم به خواندن دو دیالوگ زیبا و عاشقانه در این سریال. دیالوگ اول نامه خداحافظی زینت الملوک جهانبانی از سرگرد فتاحی میباشد که قبل از مرگش برای او می نویسد و در سریال با صدای لعیا زنگنه به زیبایی دکلمه میشود:

بهروز رنج کشیده و نجیب من!...

مرا ببخش که پی سالها غربت و تنهایی، باز هم ناگزیرم تنهایت بگذارم!...

فی الواقع، تاب تحمل هر بلایی را که طی این سالها بر سرم آمده، داشتم،

الا اینکه کسانی بخواهند از قبل آنچه میان من و آن مرد واقع شده

حیثیت اجتماعی و آبروی شغلی تو را لکه دار کنند!...

از طرفی، گیرم به قسمی از این مخمصه رهایی می یافتم،

اما چه فایده!!!...

که پی آن کودکی را به دنیا می آوردم که ای بسا پی رشد و قد کشیدن،

به کین خواهی پدر مقتولش رودرروی هر دوی ما می ایستاد!...

سرو دل خسته من!....

افسانه ها زیبا هستند، زیرا واقعیت ندارند!...

واقعیت زیبا نیست!...

و تنها کسانی برای همیشه اذان ما خواهند بود

که برای همیشه از دست داده ایم!...

و سهم من از عشق تو، تنها رویای آرامش بخش و گرمی است

که با خود به سردی گور می برم!...

تا از غارت این زمانه پردسیسه و پلشت، برای همیشه محفوظش بدارم

عزیز دل شکسته من!!!...

تو می توانی گردش ماه را تکذیب کنی!...

می توانی نور خورشید را تکذیب کنی!...

اما عشق مرا هرگز تکذیب مکن!...

در جهانی دیگر و در آن سوی ابدیت،

به انتظارت خواهم نشست!...

و تنها چیزی که از تو می خواهم

اینکه با باد و باران دوباره آشتی کنی!...

زیرا در هر بارانی که بعد از این ببارد

من به دیدار تو خواهم آمد!...

و با وزش هر نسیمی به نوازشت خواهم پرداخت!....

دیالوگ دوم نیز مربوط به دکلمه ایست که توسط سارا استروک با بازی ناتالی متی خطاب به حبیب پارسا با بازی شهاب حسینی و با صدای زیبای مریم شیرزاد دکلمه میشود:

آه ای فلب محزون من!...

دیدی چگونه سودا رنگ شعر گرفت!...

دیدی جغرافیای فاصله را چگونه با نوازش نگاهی

می توان طی کرد و نادیده گرفت...

دیدی رنجهای کهنه را با ترنمی می شود یکباره فراموش کرد...

دیدی که آزادی لحظه ناب سر سپردن است!...

دیدی که عشق یک اتفاق نیست!...

یک قرار قبلی است!...

مثل یک تفاهم ازلی!...

از ازل بوده و تا ابد ادامه خواهد داشت!....

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: فریاد زیر آب

خواننده : داریوش اقبالی

آهنگساز: بابک بیات

تنظیم : بابک بیات

ترانه سرا:ایرج جنتی عطایی

سال ساخت : 1356

مدت: 4 دقیقه و 38 ثانیه

ضیافت های عاشق را خوشا بخشش خوشا ایثار

خوشا پیدا شدن در عشق برای گم شدن در یار

چه دریایی میان ماست، خوشا دیدار ما در خواب

چه امیدی به این ساحل، خوشا فریاد زیر آب

خوشا عشق و خوشا خون جگر خوردن

خوشا مردن خوشا از عاشقی مردن

اگر خوابم اگر بیدار اگر مستم اگر هوشیار

مرا یارای بودن نیست تو یاری کن مرا ای یار

تو ای خاتون خواب من، من تن خسته را دریاب

مرا همخانه کن تا صبح، نوازش کن مرا تا خواب

همیشه خواب تو دیدن دلیل بودن من بود

چراغ راه بیداری اگر بود از تو روشن بود

ضیافت های عاشق را خوشا بخشش خوشا ایثار

خوشا پیدا شدن در عشق برای گم شدن در یار

نه از دور و نه از نزدیک، تو از خواب آمدی ای عشق

خوشا خودسوزی عاشق مرا آتش زدی ای عشق

خوشا عشق و خوشا خون جگر خوردن

خوشا مردن خوشا از عاشقی مردن

در واپسین سالهای رژیم شاهنشاهی و قبل ار وقوع انقلاب اسلامی سیروس الوند در سال 1356 فیلمی را با حضور یکی از محبوب ترین خوانندگان نسل جوان یعنی داریوش راهی پرده های سینما می کند. او از ایرج جنتی عطایی میخواهد تا شعری را با مضمون فریاد زیر آب برایش بسازد. فطعا با توجه به حضور داریوش این ترانه به او سپرده می شود و بابک بیات فقید نیز آهنگ زیبایی را به روی آن می گذارد و نهایتا تنظیم آن به زیبایی تمام به واروژان فقید و بزرگ سپرده می شود. مردی که حالا حالا ها ترانه ایران مدیون تنظیمهای زیبای اوست و تنظیمهایش چنان بر متن ترانه می نشیند که گویی جزء جدا ناشدنی آن ترانه میشود.

فریاد زیر آب با اقبال و استقبال عمومی روبرو می شود. زیرا هم موضوع جذابی داشت و هم مردم دوست داشتند چهره خواننده معروف خود را بر پرده سینما ببینند. هر چند او قبل از این هم در فیلمیاران ساخته فرزان دلجو بازی کرده بود.

فیلم فریاد زیر آب دارای دو ترانه می باشد و هر دو ترانه با توجه با موضوعشان به موقع در فیلم بکار گرفته میشود. ابتدا ترانه اجازه در زمانی پخش میگردد که عزت دستپاشه به عشق رویایی خود یعنی آذر با بازی فرزانه تاییدی رسیده است و حاضر است برای عشق خود کوه را بر دوش خود بگیرد و موج را هم از دریا. آهنگ این ترانه نیز توسط واروژان بزرگ ساخته میشود و او آنرا به عبدی یمینی یار باوفای داریوش جهت تنظیم واگذار می کند.

اگر چه مرگ واروژان بزرگ آنهم در سنی که او هنوز می توانست سالهای سال با تنظیمهای معرکه خود ما را به وجد آورد یک تراژدی محسوب میگردد اما مرگ ناگهانی عبدی یمینی در اثر یک حادثه به مراتب مظلومانه و تراژدیک تر بود. عبدی یمینی آهنگساز بزرگی بود که متاسفانه کمتر به او پرداخته شد و هیچ مصاحبه یا گفتگویی از او در دسترس نیست. بسیاری از ترانه های داریوش از ساخته های اوست.ترانه هایی مانند رهگذار عمر - شقایق - به من نگو دوست دارم - جنگل - زندونی - علی کنکوری - بن بست - امان از و .....

صبح روز بیست و چهارم تیر ماه 1388 پرواز شماره 7908 شرکت هواپیمایی کاسپین فرودگاه امام خمینی را به مقصد ایروان ترک میکند. این هواپیما هرگز به مقصد نمی رسد و در ابتدای راه در قزوین دچار آتش سوزی میگردد و متاسقانه سقوط میکند. تمام مسافرین و خدمه از جمله ورزشکاران تیم ملی جودو در این سانحه جان می بازند. عبدالرضا یمینی نیز از مسافرین این هواپیما بود. او به ایروان می رفت تا داریوش را در کنسرتی که در این شهر برگزار میگردید یاری کند. اگر زندگینامه او را بخوانید متوجه میگردید که مرگ او آنهم در آن سکوت خبری ضایعه بزرگی برای موسیقی ایران محسوب میگردد و اگر فرصتی پیش آمد حتما ار او در تاپیک بیاد هنرمندان یاد خواهم کرد.

عبدی یمینی آهنگساز تجربی نبود بلکه از معدود آهنگسازان ایرانی بود که علم موسیقی داشت و تحصیلات عالیه خود را در رشته موسیقی در اتریش و انگلستان گذرانده بود. او بجز همکاری نزدیک باداریوش آهنگسازی بسیاری از خوانندگان سرشناسی چون شهیار قنبری - عارف - نوش آفرین - منصور- شهره - معین و ..... را بعهده داشت. عبدی موسیقی را اولین بار در کنار فریدون فروغی و با وی آغاز کرد و روزگاری جزو نوازندگان ارکستر فریدون فروغی بود . او مظلومانه و ناشناس رخت سفر بست و نهایتا پیکرش را علیرقم میل باطنیش (مانند فرهاد مهراد) که میل به سوزاندن داشت تا به خاکسپاری در امامزاده طاهر کرج در همسایگی آهنگساز بزرگ دیگری همچون مرتضی حنانه به خاک سپردند.

اما ترانه اصلی در یک سکانس کاملا تراژدیک پخش میگردد. جایی که عزت دستپاشه تمام مدارک عشقش را که به واسطه آن مجبور به تن فروشی گردیده بود از نصیر میگیرد و در حالیکه سوار بر موتور و زخمی می باشد این ترانه به روی فیلم مونتاژ میگردد و نهایتا فیلم با همین ترانه به اتمام میرسد.

هفت سال قبل از ساخت این فیلم مسعود کیمیایی با ساخت فیلم رضا موتوری برای اولین بار دست به ابتکاری جالب زد و برای اولین بار ترانه ای را روی فیلمش پخش کرد که در آن هیچ هنرپیشه ای آنرا لبخوانی نمی کرد. نمی دانم درست است که بگویم سیروس الوند تحت تاثیر رضا موتوری بوده یا نه. اما او نیز همین کار را می کند و علیرقم اینکه هم خواننده ترانه و هم هنرپیشه یکنفر بود اما داریوش در فیلم فریاد زیر آب ترانه خود را لبخوانی نمی کند.

تا پیش از سال 1349 کارگردانان ایرانی فکر میکردند اگر ترانه ای در فیلمی پخش میگردد حتما باید یکنفر در فیلم آنرا بخواند. با همین طرز فکر بود که فردین پشت کامیون حتی در حالیکه در دره داشت سقوط میکرد همچنان داشت سلطان قلبم تو هستی تو هستی را می خواند.

اشتهار این دو ترانه را نمی توان زیاد منبعث از فیلم سیروس الوند دانست. که اگر این دو ترانه در این فیلم پخش نمی شد باز هم برای شنوندگان این دو ترانه ماندگار می بود زیرا هر چه باشد خواننده آن داریوش بود. بویژه آنکه رد پایی از بزرگانی چون بابک بیات و واروژان و ایرج جنتی عطایی در آن پیدا بود. البته ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که در یکی از این دو ترانه نام کامل فیلم در متن ترانه آمده است.

نام فیلم : فریاد زیر آب

نام ترانه : اجازه

خواننده : داریوش اقبالی

آهنگساز: واروژان

تنظیم : عبدی یمینی

ترانه سرا: رضا عطایی

سال ساخت : 1356

مدت: 3 دقیقه و 58 ثانیه

کوهو میذارم رو دوشم، رخت هر جنگو می پوشم

موجو از دریا می گیرم، شیره ی سنگو می دوشم

میارم ماهو تو خونه، می گیرم باد و نشونه

همه ی خاک زمینو، می شمارم دونه به دونه

اگه چشمات بگن آره هیچ کدوم کاری نداره

دنیا رو کولم می گیرم، روزی صد دفعه می میرم

می کنم ستاره ها رو، جلوی چشات می گیرم

چشات حرمت زمینه، یه قشنگ نازنینه

تا اگه می خوای نذارم، هیچ کسی تو رو ببینه

اگه چشمات بگن آره هیچ کدوم کاری نداره

چشم ماهو در میارم، یه نوردبون میارم

عکس چشمتو می گیرم، جای چشم اون میزارم

آفتاب و ورش می دارم، واسه چشمات در میذارم

از چشام آینه می سازم، با خودم برات میارم

اگه چشمات بگن آره هیچ کدوم کاری نداره

خاطرم می آید وقتی در جستار مشابه در کافه درخصوص ترانه فریاد زیر آب نوشتم تردیدهایی بر سر تنظیم کننده این ترانه زیبا پیش آمد . بابک بیات اغلب تنظیمهای خود را به عالیجناب واروژان می سپردند و حتی در گوشه سیاهه نت خود نیز نام واروژان را می نویسند. جالب اینجاست که شبکه های فارسی زبان نیز وقتی این ترانه را پخش می کنند از واروژان بعنوان تنظیم کننده این ترانه نام می برند و حتی بنده نیز در پست مشابه نام واروژان را بعنوان تنظیم کننده این ترانه قید نمودم.

اما بعدها مصاحبه ای از بابک بیات (مدتی قبل از مرگ خود) دیدم که ایشان به صراحت گفتند که فریاد زیر آب را خودم نوشتم و تنظیم کردم. بنابراین بر خلاف سایر سایتها و رسانه ها بابک بیات را بعنوان آهنگساز و تنظیم کننده موسیقی فریاد زیر آب اعلام میدارم.

ضمنا همانطور که می دانید فیلم فریاد زیر آب بطریق سیاه و سفید فیلمبرداری می گردد. برخی از تصاویر این پست تصاویر کمیابی ست که توسط سایت خانم فرزانه تاییدی منتشر شده است.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: در امتداد شب

نام ترانه : مرهم

نام خواننده : گوگوش

نام ترانه سرا: اردلان سرفراز

آهنگساز:فرید زلاند

تنظیم : منوچهر چشم آذر

مدت: چهار دقیقه و پانزده ثانیه

سال ساخت : 1355

متن ترانه:

زخمی تر از هميشه از درد دل سپردن
سرخورده بودم از عشق در انتظار مردن
با قامتی شكسته از كوله بار غربت
در جستجوی مرهم راهي شدم زيارت

رفتم برای گريه رفتم برای فرياد
مرهم مراد من بود كعبه تو رو به من داد
ای از خدا رسيده ای كه تمام عشقی
در جسم خالی من روح كلام عشقی

ای كه همه شفایی در عين بی ريایی
پيش تو مثل كاهم تو مثل كهربایی
هر ذره از دلم را با حوصله زدی بند
اين چينی شكسته از تو گرفته پيوند

ای تكيه گاه گريه ای هم صدای فرياد
ای اسم تازهء من كعبه تو رو به من داد
من زورقی شكسته م اما هنوز طلایی
طوفان حريف من نيست وقتی تو ناخدایی

بالاتر از شفایی از هر چه بد رهایی
ای شكل تازه ي عشق تو هديه ي خدايي
با تو نفس كشيدن يعنی غزل شنيدن
رفتن به اوج قصه بي بال و پر پريدن
ای تكيه گاه گريه ای هم صدای فرياد
ای اسم تازهء من كعبه تو رو به من داد

واقعا اردلان سرفراز می توانست از این زیباتر از تشبیهات و استعاره ها استفاده کند؟

یکسال قبل از وقوع انقلاب اسلامی بهمن فرمان آرا تهیه کنندگی فیلمی را بعهده میگرد که پرویز صیاد نویسندگی و کارگردانی می کند. چند دقیقه پس از شروع فیلم تیتراژش پخش می شود آنهم با نیمرخی از گوگوش و ترانه ای که بعید می دانم به سفارش این فیلم سروده و تنظیم شد. مرهم از زیباترین سروده های اردلان سرافراز می باشد. اردلان سرفراز دو ترانه را با ارادت به مولانا و بیدل دهلوی به آنان تقدیم می دارد. ترانه میراث و ترانه مرهم. میراث را با محوریت و تکیه بر عشق و نی ستار اجرا می کند و مرهم را با محوریت و تکیه بر عرفان و معبود ، گوگوش. هم نی و هم کعبه و معبود در شعر و ادبیات ما را بیاد مولانا می اندازد.

هرچند او بعدها در مصاحبه ای گفت خانم گوگوش قصد زیارت خانه خدا را داشت و از او خواست ترانه ای را با چنین مضمونی برایش بسراید و او نیز مرهم را نوشت. با توجه به محتویات این ترانه این موضوع به واقعیت نزدیکتر است. هر چند این دو هدف برای خلق چنین شعری با هم هیچ منافاتی ندارد اما صحت هر دو نفل قول تایید می شود. زیرا اولی را اردلان سرفراز در کتاب خود نوشته است و دومی را شخصا از زبان ایشان در مصاحبه شنیدم .سروده های اردلان سرفراز در کنار ایرج جنتی عطایی و شهیار قنبری بیش از 90 درصد از ترانه های محبوب عمر من ( و چه بسا بسیاری از دوستان ) را تشکیل می دهند.

او آثار بزرگی را از خود بیادگار گذاشته است. متاسفانه بسیاری از مردم عامی شاید او را نشناسند اما هر روز بسیاری از شعرهایش را از زبان خوانندگان مشهور در ماشینها و یا کانالهای تلوزیونی می شنوند. من در جستار کوچه سار خاطرات هنگام ارسال پست متن ترانه عروسک نیز این جمله را گفته ام که یک خواننده باید خیلی خوش شانس باشد تا اثری از اردلان سرفراز به او برسد .

او برای ساخت هر اثرش باید بهانه ای داشته باشد مرگ پدر برای او بزرگترین بهانه بود برای ساخت عاشقانه ترین ترانه ایرانی که آنرا به داریوش سپرد:

ای که بی تو خودمو تک و تنها می بینم - هر جا که پا میذارم تو رو اونجا می بینم.

دیدن چند گنجشک کوچک در غروب یک روز پاییزی در حیاط خانه که مشغول خوردن دانه بودند بهترین بهانه بود برای دل تنگش که شعری بسراید و آنرا به گوگوش بسپارد:

من و گنجیشکهای خونه - دیدنت عادتمونه

سال 1362 وقتی ترک وطن می کند ورودش به دیار غربت نیز بهانه ای بود تا برای نازنین خود شعری بسراید و آنرا نیز به داریوش بسپارد:

اینجا بجز درد و دروغ هم خانه ای با ما نبود - در غربت من مثل من هرگز کسی تنها نبود

سال 1352 خواندن کتاب مسخ با ترجمه صادق هدایت تنها بهانه ای بود تا شعر مسخ را هم نام با همان کتاب بسراید و آنرا به فرهاد بسپارد و او نیز با صدای دلنشینش مسخ را جاودانه کند:

می بینم صورتمو تو آیینه با لبی خسته می پرسم از خودم - این غریبه کیه از من چی میخواد اون به من یا من به اون خیره شدم

اعدام خسرو گلسرخی نیز برای او تنها بهانه ای بود تا شعری را بسراید و آنرا به داریوش واگذار نماید تا شقایق را بعنوان نماد عاشقی برای همیشه نزد جوانان جاودانه سازد و به خاطر محدودیتهایی که داشت نام شقایق را جایگزین گل سرخ نمود:

شقایق درد من یکی دو تا نیست آخه درد من از بیگانه ها نیست - کسی خشکیده خون من رو دستهاش که حتی یک نفس از من جدا نیست

مرگ غم انگیز فروغ فرخزاد بهانه ای بود برای او که دلتنگی خود را تقدیم ستار کند و ستار نیز به زیبایی تمام آنرا جاودان نمود:

همیشه عشق یعنی ابر غروب و غربت بارون - تو در من جوشش شعری صدای این لب لرزون

مهدی اخوان ثالث نیز برای او بهانه ای بود تا اردلان در شعرش او را شاعر واقعی و رهبر خود خطاب کند و مازیار نازنین نیز آنرا به زیبایی اجرا نمود:

شاعر تو بودی ای دوست گفتی و من نوشتم - دست تو رهبرم بود نه خط سر نوشتم

صادق سرفراز دایی خود را که در سال 1357 سرذبیر روزنامه کولاک بود را بهانه ای قرار میدهد تا برایش بسراید و آنرا به مهستی واگذار کند:

بیا بنویسیم که خدا ته قلب آینه اس - مثل شور فریاد یا نفس تو حصار سینه اس

و تنها گذر سال و رسیدن به مرز سال 2000 بهانه دیگری بود تا او پیش بینی چنین سال سردی را برای داریوش بنویسد:

سال سقوط عاطفه تا بی نهایت زیر صفر - نهایت معراج ذهن اندیشه تفسیر صفر

...... و سرنوشت از پیش تعیین شده خودش نیز بهانه ای بود که از سالها قبل برای خودش و دلش مرداب را بنویسد و آنرا نیز به گوگوش واگذار نماید:

منم اون مرداب پیر از همه دنیا جدام - داغ خورشید به تنم زنجیر زمین به پام

اولش چشمه بودم زیر آسمون پیر - اما از بخت سیاه راهم افتاد به کویر

پس بیراهه نبود که او برای مرهم هم بهانه ای برای نوشتن داشته باشد. اما آنچه مسلم است این بهانه هرچه بود فیلم در امتداد شب نبود. فرید زلاند نیز که از دوستان نزدیک اردلان بود کار آهنگسازی این ترانه را بعهده گرفت. مرهم در آلبوم طلاق ارائه گردید و از آنجا که شاه بیت این آلبوم که خودِ ترانه طلاق می باشد را چشم آذر خلق نموده بود لذا تنظیم این ترانه نیز به منوچهر چشم آذر می رسد.

اما هرچه با خودم کلانجار رفتم هیچ دلیل یا مدرکی برای پیچ و مهره کردن این ترانه به فیلم در امتداد شب نیافتم که نیافتم. در واقع پرویز صیاد فیلم در امتداد شب را برای گیشه ساخت بنا براین فیلمی که برای گیشه ساخته شود نباید برای چنین موضوعی به دنبال دلیل یا مدرکی گشت. در امتداد شب را باید موفق ترین فیلم گیشه ای سینمای قبل از انقلاب دانست زیرا صاحب یک رکورد استثنایی می شود. این فیلم در زمستان سال 1356 اکران می شود و وقوع انقلاب مانع بهره برداری کامل عوامل آن از این فیلم می گردد. در واقع این فیلم تمام ابزار های لازم را برای بدست آوردن یک رکورد رویایی را داشت. هوشنگ گلمکانی در نوشته ای با استدلال به نرخ تورم و مقایسه قیمت بلیط در آنزمان با الآن برآورد نموده است که این فیلم با توجه به جمعیت آنزمان تهران بیش از 3 میلیارد تومان فروش داشته است.

اما از آنجا که من با این هدف این جستار را ایجاد نمودم که در آن از آثار و ترانه های فاخر همراه با فیلمهای ماندگار یاد نمایم باید به عرض برسانم که در امتداد شب و مرهم تنها بهانه ای بود تا از آن به قطعه شعری زیبا برسم که در اواسط فیلم پروانه (گوگوش) برای بابک (سعید کنگرانی) با گیتاری در دست اجرا می کند. گوگوش دیگر هرگز آن ترانه را در هیچ محفل یا کنسرت یا استودیویی اجرا نکرد.

نگاه می کنم نمی بینم
چشم مرا هوای تو پر کرده
گوش می کنم نمی شنوم
گوش مرا صدای تو پر کرده

ای چشم من بدون تو نا بینا
ای گوش من بدون تو ناشنوا
با من بمان همبشه بمان با من
با من بمان همبشه بمان با من

[url=https://soundcloud.com/musadiq-parsa/gogoosh-dar-emtedade-shab-1/comments]

فکر می کنم ترانه زیبای مرهم و این چند بیت شعر ارزش آنرا داشت که پستی را در این جستار برایش خرج نماییم. اکنون بیش از 37 سال از اکران این فیلم می گذرد. بسیاری از مردمانی که فیلم در امتداد شب را دیدند این ترانه را به اسم فیلم می شناسند و برخی هم به اسم کعبه. اما ترانه مرهم نامش مرهم است و بنظر من هیچ ارتباطی به فیلم ندارد و حتی از ملودی آهنگش در طول فیلم استفاده نمی گردد.

در مجموع وقتی نگاهی به آثار اردلان سرفراز بیاندازید متوجه خواهید شد که زیباترین ترانه های خوانندگانی چون داریوش - گوگوش - ستار - ابی و معین ترانه هایی هستند که توسط او سروده شده است. شعرهای او همیشه از زمان خودش جلوتر بوده است. بنظر من بخشی از موفقیت و اشتهار این خوانندگان را باید منبعث از شعرهای اردلان سرفراز دانست.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: سفرهای دور و دراز هامی و کامی

نام ترانه: سفر برای وطن

خواننده: استاد محمد نوری

ترانه سرا: نادر ابراهیمی

آهنگساز:فریدون شهبازیان

مدت: 3 دقیقه و 43 ثانیه

ما برای پرسیدن نام گلی ناشناس
چه سفرها کرده‌ایم، چه سفرها کرده‌ایم

ما برای بوسیدن خاک سر قله‌ها
چه خطرها کرده‌ایم، چه خطرها کرده‌ایم

ما برای آنکه ایران گوهری تابان شود
خون دل‌ها خورده‌ایم، خون دل‌ها خورده‌ایم

ما برای آنکه ایران خانه خوبان شود
رنج دوران برده‌ایم، رنج دوران برده‌ایم

ما برای بوئیدن بوی گل نسترن
چه سفرها کرده‌ایم، چه سفرها کرده‌ایم

ما برای نوشیدن شورابه‌های کویر
چه خطرها کرده‌ایم، چه خطرها کرده‌ایم

ما برای خواندن این قصه عشق به خاک
خون دل‌ها خورده‌ایم، خون دل‌ها خورده‌ایم

ما برای جاودانه ماندن این عشق پاک
خون دل‌ها خورده‌ایم، خون دل‌ها خورده‌ایم

سال 1358 و 1359 مردمی که تا پیش از این گوشهایشان به ترانه های جاودان عارف و ستار و گوگوش عادت کرده بود در شور و هیجانات اول انقلاب خود گوشهایشان هیچ ترانه ای نمی شنید بجز سرودهای حماسی آنزمان : برپاخیز از جا کن بنای کاخ دشمن - آنزمان که بنهادم - بلند آسمان جایگاه من است و .......

در این وانفسا گاهگاهی یکی دو ترانه از فرهاد مهراد و محمد نوری پخش می شد که کار تنظیم و ساختن آن در واقع به پیش از انقلاب بر می گشت. ترانه جاودان سفر برای وطن وقتی از رادیو پخش می شد برای من که دوران کودکی و نوجوانی خود را سپری می کردم فقط یک مفهوم داشت آنهم سریال زیبا و خاطره انگیز هامی و کامی.

کار ساخت این سریال از سال 1354 توسط نادر ابراهیمی پایه گزاری گردید. سریال تاثیر گذاری بود بویژه برای کودکان آنزمان. شاید من هرگز نتوانم احساس بچه هایی که در آنزمان این سریال را می دیدند و تاثیری که در الگوبرداری خود از هامی و کامی را داشتند بخوبی برای اعضای عزیزی که جوانتر هستند و آنروزها را تجربه نکرده اند بیان کنم اما همینقدر بگویم که بسیاری از بچه های آنزمان دوست داشتند بجای هامی و کامی باشند.

موضوع سریال در خصوص آموزش و مهارت هایی است که استاد مهروند به دو کودک 12 ساله بنام همایون و کامبیز می دهند و سپس تمام ابزارهای لازم را برای سفر در اختیارشان قرار می دهند و از دور نیز مراقب آنها بودند. سفرهای آنان ماجراهای جالبی را به همراه می آورد. پخش این سریال از سال 1356 از تلوزیون ملی آغاز می گردد و هفته ای یکروز همه بچه های دهه پنجاهی را پای تلویزیون میخکوب می کرد.

با آغاز انقلاب اسلامی پروژه ساخت سریال تعطیل و برای همیشه به بایگانی سپرده می شود. در محبوبیت این سریال همین بس که با پخش هر قسمت از سریال کتاب آن نیز منتشر و به فروش می رسید و یکی از زیباترین خاطرات کودکی من نیز بر میگردد به خرید یک جلد از همین کتابها که تا سالها مونس من بود و بارها و بارها انرا خواندم.

اما این سریال دارای دو ترانه زیبا می باشد که نادر ابراهیمی علیرقم آنکه تخصص اصلی اش در نویسندگی می باشد به زیبایی تمام آنرا می سراید. او همه کاره این سریال بود. انتخاب محمد نورینیز به درخواست نادر ابراهیمی بود. تا جایی که خاطرم می آید ترانه اول بنام سفر برای وطن بعنوان ترانه تیتراژ انتخاب گردید و هر بار هنگام نمایش سریال پخش می گردید اما ترانه دوم بنام تصویر وطن گاهگاهی آنهم در اواسط سریال به روی فیلم پخش می گردید.

نادر ابراهیمی فقید نویسنده توانایی بود که در زمینه ادبیات کودکان نقش بسزایی داشته است و از او آثار بسیاری به یادگار مانده است. او سفرهای هامی و کامی را با اهداف مشخصی می نویسد و قطعا قصدش از آن صرفا سرگرم کردن کودکان نبوده است.

شاید گزاف نباشد که بگویم تصنیف سفر برای وطن بعد از جان مریم معروف ترین ترانه محمد نوری فقید می باشد. اما آیا شاگردان و عشاق این آوازه خان بزرگ که بعد از او بارها و بارها این ترانه جاودان او را همخوانی کردند می دانند که این ترانه صرفا برای چنین سریالی ساخته شده بود؟. در واقع سریال هامی و کامی دارای دو ترانه اختصاصی بود. برعکس بسیاری از سریالهای امروزی که ترانه ای را انتخاب می کنند و روی سریال پیچ و مهره می کنند.

البته اغلب سریالهایی که قبل از انقلاب ساخته شده بود ترانه هایشان اختصاصی بود و صرفا برای سریال ساخته می شد اما هامی و کامی یک استثنای دیگر هم داشت. و آن این بود که نویسنده فیلمنامه و سراینده ترانه هر دو یکنفر بودند. اتفاقی بسیار نادر و کم نظیر و آن به این معناست که بند بند این دو ترانه با موضوع سریال همخوانی دارد.

استاد محمد نوری خود نیز علاقه وافری به این ترانه داشت. همین علاقه کافی بود تا وقتی از وی در سال 1385 بعنوان چهره ماندگار یادگردید در مراسمی هنگام اهدای جایزه خود این ترانه را با اجرایی متفاوت با تکنوازی پیانو بصورت زنده اجرا می نماید تا تفاوت جنس صدای خود را به رخ تمام عاشقان موسیقی بکشاند. (هر چند شخصا معتقدم اجرای قدیمی این ترانه بسیار زیباتر بود)

در مجموع دو ترانه ای که زنده یاد نادر ابراهیمی برای سریال خود به دست زنده یاد محمد نوری سپرد از جاودانه های این سرزمین هست و خواهد ماند.

نام فیلم: سفرهای دور و دراز هامی و کامی

نام ترانه: تصویر وطن

خواننده: استاد محمد نوری

ترانه سرا: نادر ابراهیمی

آهنگساز:فریدون شهبازیان

مدت:

اي سلامم، اي سرودم

اي نگهبان وجودم

اي غمم تو، شادي‌ام تو

مايه‌ي آزادي‌ام تو... اي وطن

اي دليل زنده بودن

اي سرودي صادقانه

اي دليل زنده ماندن

جان‌پناهي جاودانه... اي وطن!

همچو رويش در بهاران

همچو جان در هر بدن

مثل بوي عطر گل‌ها

مثل سبزي چمن... اي وطن!

مثل راز شعر حافظ

مثل آواز قناري

همچو ياد خوش‌ترين‌ها

همچو باران بهاري... اي وطن!

مثل غم در مرگ مادر

مثل كوه غصه‌هايي

مثل سربازان عاشق

قهرمان قصه‌هايي... اي وطن!

همچو آواز بلندي

از بلندي‌هاي پاك

باغروري، باگذشتي

باوفايي همچو خاك... اي وطن!

اي وطن!

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : سریال طلاق

نام ترانه : طلاق

نام خواننده : گوگوش

نام ترانه سرا: اردلان سرفراز

آهنگساز و تنظیم کننده : منوچهر چشم آذر (توضیح دارد)

مدت: 4 دقیقه و 43 ثانیه

سال ساخت: 1356

متن ترانه:

بشنو,همسفر من.
از این قصه ی تلخ,راه دشوار.
ای تو,تک چراغ این شب تار.
این که گذشتن از کنار قصه ها نیست.
این که یک تصویر از سقوط آدما نیست.
ما بی تفاوت به تماشا ننشستیم.
ما خود دردیم,این نگاهی گذرا نیست.

سفر چه تلخه در امتداد اندوه

حس کردن مرگ لحظه ویرانی کوه

همپای هر بغض شکستن و چکیدن

از درد غربت بیصدا فریاد کشیدن

بشنو,همسفر من.
با هم رهسپار راه دردیم.
با هم,لحظه ها را گریه کردیم.
ما در صدای بی صدای گریه سوختیم.
ما از عبور لحظه لحظه قصه ساختیم.
از مخمل درد به تن عشق جامه دوختیم.
ما عجز خود را باهم و بی هم شناختیم.

تنهایی رفتیم به عجز خود رسیدیم

با هم دوباره زهر تنهایی چشیدیم

شاید در این راه,اگر با هم بمانیم.

وقت رسیدن شعر خوشبختی بخوانیم.

[تصویر: 14499649702.jpg]

ترانه طلاق در زمان خودش ابتدا با سریالی به همین نام مشهور گردید. اما گذشت زمان و تغییر و تحولاتی که منجر به انقلاب 57 گردید باعث گردید تا این سریال زیبا که در همان مقطع زمانی بسیار تاثیرگذار و پرطرفدار بود آرام آرام به فراموشی سپرده شود اما ترانه طلاق نه تنها فراموش نگردید بلکه گذشت زمان آنرا ماندگارتر نمود. بسیاری از جوانان امروزی شاید ندانند که این ترانه سفارشی تیتراژ سریالی بوده است که کاملا در زمان خودش با سریال عجین گردید.

متاسفانه بخشهای زیادی از سریال طلاق در دسترس نمی باشد و در آرشیو قفل زده صدا و سیما در حال خاک خوردن می باشد . شاید به همین دلیل باشد که گذشت زمان چنین فیلمهایی را از حافظه مردم اهسته آهسته پاک می کند. اما ترانه طلاق به لطف صفحه و نوارهای کاست نزد مردم زنده ماند. سریال طلاق کاری بود از [color=#0000ff]مسعود اسدالهی که در 9 قسمت ساخته شد و خودش نیز در نقش خبرنگار یک روزنامه به ایفای نقش پرداخت و به همراه همسر خود در فیلم (ژیلا سهرابی) در هر قسمت ناجی زوجی می شدند که زندگی آنها در آستانه فروپاشی بود.

با توجه به موضوع جستار سعی می کنم بیشتر در خصوص ترانه بنویسم تا سریال. اما در باب سریال همین بس که مجموعه ای از عوامل حرفه ای در ساخت این سریال نقش داشتند. از جمله علیزضا زرین دست بعنوان فیلمبردار و هنرپیشگانی چون جمشید مشایخی ، رضا کرم رضایی ، اکبر زنجانپور ، مهدی فخیم زاده و ......

منوچهر چشم آذر بنظر من ابتکار زیبایی در این آهنگ بکار برد. استفاده از یک ریتم در طول آهنگ که علیرغم اینکه بدون هیچ تغییری تکرار می گردد و قابلیت آکوردپذیری را نیز ندارد اما شنونده هرگز خسته نمی شود. ریتم در طول ترانه فقط یکبار قطع می گردد و مجددا شروع می شود. اما آیا این ریتم و ملودی ساخته منوچهر چشم آذر بوده است؟

این ریتم اولین بار توسط آندره لوید وبر (آهنگساز برجسته بریتانیایی) در سال 1970 ساخته می شود و کارل اندرسون آهنگ Heaven on their minds را روی آن می خواند. بنابراین نمی توان جنابمنوچهر چشم آذر را آهنگساز این اثر دانست اما باید اعتراف نمود او این اثر را به زیبایی تمام تنظیم می کند. اما آنچه که در خصوص این ترانه و حواشی ایجاد شده برای این آهنگ نزد موسیقی دوستان وطنی مورد چالش قرار گرفته است این است که آیا این کپی برداری جناب منوچهر چشم آذر یک سرقت هنری محسوب می گردد یا خیر؟ چیزی که حتی خواننده اثر بسیار روی آن تاکید دارد خانمگوگوش همچنان با اطمینان ابراز می دارد آهنگساز این اثر را منوچهر چشم آذر بدانید.

در اینخصوص اختلاف سلیقه موسیقی دانان بالا می گیرد همگان اعتقاد داشتند باید در تیتراژ این سریال و حتی در شناسنامه این اثر نام آندره لوید وبر قید می گردید و منوچهر چشم آذر بعنوان تنظیم کننده . برخی توجیه می کنند که این ریتم مانند والتز یا باسوناوا یک ریتم مستقل تلقی می گردد و نیازی به نام بردن از سازنده ریتم نیست. شاید به همین دلیل باشد که سالها بعد منوچهر چشم آذرمجددا این ریتم را در آهنگ دیگری اما نه برای گوگوش بلکه برای داریوش تنظیم می کند و از آن ترانه سال دوهزار را متولد می سازد.

در همان سالها این موضوع در نشریات و مجلات مختلف بازتاب پیدا می کند. آنچه مسلم است در آن سالها مردم مانند الآن به دریایی از منابع دسترسی نداشتند. با این وجود در همان سالها بودند بسیاری از سازندگان که وقتی از اثری در ساخته خود تاثیر می گرفتند به سازنده اصلی اشاره می کردند.

در تحقیقاتی که نمودم ظاهرا مجله اطلاعات هفتگی در شماره منتشر شده خود بتاریخ 19 اسفند سال 1356 در بخش اخبار هنری مفصلا در اینخصوص توضیح داده است و حتی به نام سازنده اصلی اثر اشاره نموده است اما تهیه کننده سریال در مصاحبه با این نشریه عنوان نموده است این موسیقی شهرت جهانی داشته و مسئله کپی برداری در کار نبوده است!!!!!

اما از آنجا که بروبیکر خود گاهی برای دلش می نوازد و دستی بر آتش دارد ترانه اصلی را گوش دادم و سرانجام در دل با تمام احترامی که برای منوچهر خان چشم آذر قائلم گفتم متاسفم!!!! هرچند بنظر من اشاره بنام جناب آندره چیزی از ارزشهای این ترانه کم نمی کرد اما نمی دانم چرا ما گاهی اوقات یه کم زیادی ایرانی فکر می کنیم.ترانه سریال طلاق ترانه زیبائیست. هم کلام زیبائی دارد و هم خواننده ای خوش صدا و هم تنظیم کننده کاربلد. اما باید آنرا منبعث از یک اثر خارجی بدانیم. زیرا موضوع فقط به ریتم بر نمی گردد. زیرا وقتی نسخه اصلی را گوش دادم گویی یک خواننده خارجی ترانه طلاق را ترجمه کرده و به زبان مادری خود می خواند!!!!!

با اینحال این موضوع به خواننده و ترانه سرا هیچ ارتباطی پیدا نمی کند. زیرا اردلان سرفراز با توجه به ملودی ای که در دست داشته است ترانه اش را می سراید آنهم صرفا برای سریال طلاق و بگفته خود در زمانی متن ترانه را می نویسد که خود درگیر اولین طلاق زندگی اش بوده است. بنابراین قطعا این ترانه را باید منتسب به این سریال دانست. سریالی که در زمان پخشش با اقبال عمومی روبرو گردید اما امروز آنچه از آن سریال باقی مانده است همین ترانه زیبای طلاق می باشد که از این حیث باید به دست اندر کاران این سریال بگوئیم : متشکریم

در پایان نیز جای دارد به گویندگی زیبای استاد جلال مقامی بجای مسعود اسداللهی نیز اشاره ای داشته باشم که این موضوع به جذابیتهای این سریال می افزاید.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: کندو

نام ترانه : کندو

نام خواننده :ابی

نام ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

آهنگساز و تنظیم کننده : عالیجناب واروژان بزرگ

مدت : 4 دقیقه و 33 ثانیه

سال ساخت : 1354

متن ترانه:

تنها تر از انسان در لحظه ی مرگ
ساده تر از شبنم رو سفره برگ
مطرود هم قبیله محکوم خویشم
غریبه ای طعمه ی این کندوی نیشم

نفرینی آسمون مغضوب خاکم
بیگانه با نور و هوا هوای پاکم
تن خسته از تقویم از شب شمردن
با مرگ ساعتها بی وقفه مردن

هم غربت بغض شب مرگ چراغم
تو قرق زمستونی اندوه باغم
ای دست تو حادثه تو بهت تکرار
وابسته ی این مردابم بیا سراغم

تولدم زادن کدوم افوله
که بودنم حریص مرگ فصوله
خسته از بار این بودنم نفس حبابم
بی تفاوت مثل برکه بی التهابم

تشنه ی تشنه ی تشنه م خود کویرم
با من مرگ سنگ و انسان ، تاریخ تیرم
من ساقه ی نورم میراث مهتاب
تسلیم تاریکی تو جنگل خواب

ای آیه ی عطوفت ای مرگ غمگین
برهنه کن منو از این لباس نفرین
ای اسم تو جواب همه سوالا
از پشت این کندوی شب منو صدا کن....

قطعا اغلب دوستان به این موضوع واقف هستند که کندو یکی از فیلمهای شاخصِ سینمای قبل از انقلاب می باشد. فیلمِ شاخص قطعا ترانه ای شاخص را می طلبد. ترانه کندو یک ترانه معمولی نبود. این ترانه جزئی جدا نشدنی از فیلمنامه بود. ایرج جنتی عطایی در واقع فیلمنامه کندو را گویی به شعر در می آورد و این یعنی اوج هنر و زیبایی.

کندو داستان رنج و غم مردیست که دانسته پای حرف خود می ایستد و به استقبال مرگ می رود. لبخندهای ابی (بابازی بهروز وثوقی) پس از هر بار کتک خوردن بخاطر میل کردن مشروب مجانی از کافه های لاله زار تا پل تجریش هر بیننده ای را به یقین می رساند که ابی با چه اشتیاقی به پیشواز مرگ می رود.

ایرج جنتی عطایی با بند بند ترانه استثنایی خود این اشتیاق را از تصویر به واژه انتقال می دهد. ترانه پیوند زیبایی با فضا و تصویر برقرار می کند . ترانه از زبان قهرمان فیلم روایت می گردد و هر بیت آن بوی مرگ می دهد و کاملا ترانه سرا مصمم است که جاذبه مرگ را از زبان ابی به بینندگان فیلم انتقال دهد. مرگی که از نظر هر فردی خوف ناک است در اینجا زیبا تعبیر می گردد و در واقع ابی (قهرمان فیلم) برای رسیدن به آن بی تابی می کند.

ایرج جنتی عطایی از واژه های سنگینی برای ابراز احساسات خود استفاده می کند. بطوریکه هر مخاطبی که قبل از خواندن متن ترانه اگر فیلم را ندیده باشد و یا ترانه را نشنیده باشد مشکل می تواند با ترانه ارتباط برقرار کند. کافیست یکبار دیگر متن ترانه بالا را به دقت بخوانید تا پی به گفته بنده ببرید.

او دو بار در طول ترانه از نام فیلم و کلمه کندو استفاده می کند. یکبار در بیت دوم و یکبار هم در بیت آخر. ایرج جنتی عطایی دو سال بعد نیز از این تجربه استفاده میکند و برای نوشتن ترانه فیلم فریاد زیر آب نیز از نام فیلم در متن ترانه خود استفاده میکند . تمام اینها باعث میگردد تا ترانه کندو برای همیشه ضمیمه و پیوست این فیلم گردد.

ترانه را ابی (خواننده) به زیبایی تمام اجرا می کند. تحریر های صدایش مانند فیلم مرتب در نوسان است. اصولا وقتی ترانه ای برای فیلمی خلق می گردد باید هم همینطور باشد. زیرا اینگونه ترانه ها صرفا برای شنیدن خلق نمی گردد. اینگونه ترانه ها بیشتر برای دیدن خلق می گردند تا شنیدن. اما از ترانه سرا و خواننده که بگذریم می رسیم به عالیجنابِ فقید واروژان.

واروژان کاری ارائه میدهد متفاوت با کارهای قبلی خود. بطوریکه بنده علیرغم اینکه تعصب خاصی به روی ساخته هایش دارم و مدعی آن هستم که بصورت غریزی ساخته های او را تشخیص می دهم به سختی توانستم باور کنم این تنظیم متعلق است به واروژان. او از ادواتی استفاده می کند که تا پیش از این کمتر در تنظمیهایش استفاده نموده بود.

ترانه با یک ساز ساده کوبه ای آغاز می گردد. درست مانند یکی از ترانه های شاهرخ (آلونک از آلبوم کولی) پس از چند ثانیه سازهای دیگر اضافه می شوند و واروژان آکورد شلوغی را زینت بخش ترانه می کند و بدینوسیله شنونده را به فضای فیلم نزدیک می نماید. انصافا همه چیز با هم جفت و جور می شود و ترانه ریتمی حماسی بخود می گیرد و در آن از ریتمهای آروم slow rock یا basanova کهواروژان به استادی تمام آنها را پایه و اساس ساخته های خود برای ترانه های گوگوش قرار می داد خبری نیست.

کندو ترانه ای ماندگار است که با شنیدنش هر مخاطبی را بیاد فیلم زیبای فریدون گله و ابی (قهرمان فیلم) و آقاحسینی می اندازد و این به آن معناست که تمام گروه به کار خود اشراف داشتند و می دانستند چه می کنند. این ترانه در اواسط فیلم پخش میگردد و ابی (خواننده ترانه) آنرا در یک کاباره و مثلا بصورت زنده اجرا می کند. مضافا اینکه از قطعات موزیک این ترانه بخوبی در بطن فیلم استفاده میگردد.

پی نویس: با توجه به تشابه اسمی بین خواننده ترانه و هنرپیشه اصلی فیلم لاجرم مجبور به بکاربردن واژه قهرمان فیلم بعد از نام ابی گردیدم تا دوستان ابی (قهرمان فیلم ) را با ابی (خواننده ترانه فیلم) اشتباه نگیرند.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم: گوزنها
نام ترانه:گنجشکک اشی مشی
نام خواننده: پری زنگنه
نام ترانه سرا: حسن حاتمی (توضیح دارد)
نام آهنگساز و تنظیم کننده: اسفندیار منفرد زاده
سال ساخت: 1353
مدت: 3 دقیقه و 20 ثانیه
متن ترانه:

گنجشکک اشی مشی, لب بوم ما مشین

بارون میاد خیس میشی, برف میاد گوله میشی

میفتی تو حوض نقاشی

خیس میشی, گوله میشی

میفتی تو حوض نقاشی

کی میگیره فراش باشی

کی میکشه قصاب باشی

کی میپزه آشپزباشی

کی میخوره حکیم باشی

گنجشگک اشی مشی..

اغلب دوستان این متل قدیمی ایرانی را که منتسب به کازرون می باشد را شنیده اند. اشی مشی لفظی است که به افرادی که با شاه و حاکم مخالف هستند و با آنان نشست و برخاست نمی کنند داده می شود. در واقع اشی مشی ریشه در معنای با شاه مَنشین دارد . داستان این گنجشک معترض بارها و بارها در کتابها و مجلات و روزنامه ها آمده است.

داستان کاملا سیاسی و اعتراضی است و اولین بار این داستان توسط یک دبیر ادبیات فارسی بنام حسن حاتمی به نشر و نظم در می آید اما گویش فعلی آن مدیون تلاش احمد شاملو می باشد که آنرا از گویش کازرونی به گویش فعلی در سال 1340 تبدیل می نماید و آنرا منتشر می کند. حسن حاتمی عرق خاصی به زادگاه خود داشت. او در سال 1348 لیسانس خود را در رشته ادبیات فارسی از دانشگاه اصفهان دریافت می دارد. او بیش از ده کتاب در زمینه زادگاه خود به رشته تحریر در می آورد ( مانند بازیهای محلی کازرونی ، هزار سال شعر کازرون و .... ) او متاسفانه پس از انقلاب 57 بعد از 27 سال خدمت در آموزش و پرورش بعنوان دبیر در شهرهای کازرون ، ممسنی و ازنا بدلیل عضویت در احزاب ضد انقلابی بدون دریافت هرگونه حق و حقوقی اخراج می گردد.

اما مسعود کیمیایی نیز این شعر را برای پر حاشیه ترین فیلم خود یعنی گوزنها انتخاب می کند و چون شعر یک متل محلی بوده است پری زنگنه که تبحر خاصی در خواندن ترانه های محلی داشت برای خواندنش انتخاب می گردد ، پریرخ شاه یلانی بانوی آوازه خوانی بود که تخصصش در اجرای اپرا بینظیر است . اجراهای او در موسیقی محلی و فولکوریک بسیار منحصر بفرد است . او ترانه گنجشکک اشی مشی را 3 سال بعد از سانحه رانندگی که منجر به از دست دادن بینایی اش گردید می خواند. اما بعدها فرهادِ فقید و معترض نیز به این شعر علاقمند می شود و آنرا با شیوه ای متفاوت و حماسی می خواند و پا را فراتر می گذارد و با جایگزین کردن حاکم باشیبجای حکیم باشی وفاداری خود را به متن اصلی داستان اثبات می کند.

بنظر من اگر فرهاد این ترانه را زودتر از پری زنگنه اجرا می کرد ، اجرای او بیشتر برازنده فیلم گوزنها بود تا پری زنگنه. (این یک نظر شخصی است ) در ظاهر ترانه و شعر گنجشکک اشی مشی یک شعر کودکانه بنظر می آید اما درواقع ترانه ایست کاملا سیاسی و اعتراضی. این شعر بارها و بارها از سوی خوانندگان دیگری نیز بازخوانی می گردد. در نوروز سال 91 نیز هنرجویان آکادمی گوگوش اجرای متفاوتی از این شعر را با تنظیم بابک سعیدی ارائه می دهند.

این ترانه به روایت دیگری نیز خوانده می شود که در واقع از زبان نگهبانان پادشاه می باشد و خطاب به گنجشک با تغییر بخشهای پایانی شعر از لحاظ دستوری بصورت سوالی خوانده نمی شود بدینصورت : میگیرتت فراش باشی - می کشتت قصاب باشی - می پزتت آشپز باشی - میخورتت حاکم باشی . ترانه گنجشکک اشی مشی با همین چند بیت زیبا و پر معنایش از جمله ترانه هایی می باشد که بدرستی برای فیلم انتخاب می گردد و این ترانه حال و هوای فیلم گوزنها را تشدید می بخشد.

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : شب غریبان

نام ترانه : باور کن

نام خواننده : گوگوش

نام ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

تنظیم کننده : واروژان

سال ساخت : 1354

مدت: 3 دقیقه و 17 ثانیه

متن ترانه:

باور کن صدامو باور کن ، صدایی که تلخ و خسته س
باور کن قلبمو باور کن ، قلبی که کوهه اما شکسته س
باور کن دستامو باور کن که ساقۀ نوازشه
باور کن چشم منو باور کن ، که یک قصیده خواهشه

وسوسۀ عاشق شدن ، التهاب لحظه هامه
حسرت فریاد کردن ، اسم کسی با صدامه
اسم تو هر اسمی که هست ، مثل غزل چه عاشقانه س
پر وسوسه مثل سفر ، مثل غربت صادقانه س

باور کن اسممو باور کن ، من فصل بارون برگم
مطرود باغ و گل شبنم ، درختم ، درخت خشکی تو دست تگرگم
باور کن همیشه باور کن که من به عشق صادقم
باور کن حرف منو باور کن که من همیشه عاشقم

وسوسۀ عاشق شدن ، التهاب لحظه هامه
حسرت فریاد کردن ، اسم کسی با صدامه
اسم تو هر اسمی که هست ، مثل غزل چه عاشقانه س
پر وسوسه مثل سفر ، مثل غربت صادقانه س

فرزان دلجو وقتی در سال 1353 با فیلم یاران وارد سینمای ایران شد هر سال یک فیلم را با همراهی امیر مجاهد روانه پرده سینما نمود. او از همان ابتدا مخاطب خود را پیدا نمود. سوژه های اجتماعی او و پرداختن به معضلات جوانان باعث گردید پنج فیلم او تا قبل از وقوع انقلاب 57 در رده فیلمهای ماندگار قرار بگیرد. اما او بیش از هر چیز به جادوی موسیقی و ترانه در فیلمهایش پی برده بود. شاید به همین منظور بود که او اغلب در فیلمهایش علاوه بر استفاده از ترانه های ماندگار حتی از وجود خوانندگان آن ترانه ها در فیلمهایش استفاده نمود.

شب غریبان دومین ساخته او پس از یاران بود. او در اغلب فیلمهایش از بازی خوانندگان مطرحی چون گوگوش ، داریوش ، شهرام و ابی بهره می برد. در شب غریبان فائقه آتشین نقشی را بازی می کند متفاوت با سایر نقشهایی که قبلا بازی کرده بود. دختر کیف قاپی که به رضا مشهور بود.

ترانه باور کن یکی از دو ترانه ای بود که بعنوان ترانه اصلی فیلم در شب غریبان پخش می گردد. واروژان از ملودی این ترانه بعنوان موزیک متن فیلم نیز استفاده می کند. ملودی باور کن بارها و بارها با ریتمهای متفاوت و سرعت های کند و گاها تند در اغلب سکانسهای فیلم استفاده می شود. بیس اصلی این ترانه پیانو می باشد و واروژان به زیبایی تمام از ملودی این ترانه بعنوان موزیک متن فیلم بهره می برد بطوریکه مخاطب حین شنیدن آن ، ترانه را در ذهن خود زمزمه می کند.

اما از آنجا که گوگوش در اوج شهرت در این فیلم بازی می کند بنابر این عطش مخاطبین فقط با یک ترانه از او فروکش نمی کرد. فرزان دلجو ترانه دیگری از او را برای اواسط فیلم انتخاب می کند که فقط یکبار پخش می شود. در آن دوره حضور خوانندگانی چون گوگوش یا داریوش در یک فیلم این توقع را در بینندگان ایجاد می نمود که قطعا در طول فیلم حداقل یک یا دو ترانه را از آنها بشنود. در بیش از نود درصد فیلمهایی که گوگوش در آنها بازی می کند او حداقل دو ترانه از ترانه های خود را در آن فیلم می خواند.

البته استثناهایی هم وجود داشت. مانند فیلم بیتا . پس از ابتکار مسعود کیمیایی در سال 1349 و فیلم رضا موتوری بسیاری از کارگردانان به تقلید از او دریافتند که می توان ترانه ای در فیلمشان پخش گردد اما کسی آنرا لب خوانی نکند. برعکس در فیلمهایی که مرحوم فردین در آنها بازی میکرد ترانه ها معمولا توسط او لب خوانی میگردید.

ترانه ماندگار دوم در فیلم شب غریبان ترانه بسیار زیبای خوابم یا بیدارم بود که در اواسط فیلم پخش می گردد. جاییکه سیامک نقشه دزدی از گاوصندوق فروشگاه را کشیده است و به رضا(گوگوش) ابراز علاقه نموده است و در خیابانهای شهر می گردند و مشغول خرید هستند. پیش تر از اینها نیز به ترانه سقف در چهارمین ساخته فرزان دلجو نیز اشاره نموده بودم.

هاشم سبوکی اینروزها مشغول تهیه فیلمی می باشد بنام بابای ایرانی من. این فیلم کاملا در آمریکا فیلمبرداری میگردد. او برای اخذ مجوز از وزارت ارشاد تلاشهای بسیاری نمود تا بتواند با توجه به موفقیت فیلمهای فرزان دلجو در پیش از انقلاب مجوز حضور او را که اکنون در آمریکا زندگی میکند را بگیرد ، اما در این زمینه موفق نمی گردد و ورازت ارشاد از حضور فرزان دلجو در این فیلم ممانعت بعمل می آورد و او احتمالا همایون ارشادی را جایگزین فرزان دلجو خواهد نمود.

هر دو ترانه استفاده شده در این فیلم از آثار ماندگار و برجسته گوگوش می باشد که حاصل همکاری ایرج جنتی عطایی بعنوان ترانه سرا و واروژان بعنوان آهنگساز و تنظیم کننده می باشد. ترانه دوم بر پایه ریتم سه چهارم ِ والتس می باشد و واروژان با ویلون خود زیر صداهای استثنایی را در هنگام خواندن ترانه اجرا می کند و علیرغم بازخوانی آن توسط خوانندگانی چون ابی و هاتف و حتی خودِ گوگوش اما هیچیک از اجراها به زیبایی اجرای اولیه که توسط واروژان تنظیم گردیده بود در نیامده است.

این ترانه از ترانه های مورد علاقه حامی نیز می باشد و او هم این ترانه را باز خوانی نموده است و حتی فریبرز لاچینی نیز در آلبومهای موسیقی بیکلام خود نیز آنرا با پیانو اجرا نموده است اما هیچیک از اجراها به گَرد تنظیم بی نظیر واروژان نمی رسند. کافیست یکبار وقتی به این ترانه گوش می دهید صدای خانم گوگوش را فراموش کنید و فقط به آکوردها و زیر صداهای واروژان گوش دهید تا ببینید چرا به او واروژانِ بزرگ می گویند.

نام فیلم: شب غریبان

نام ترانه: خوابم یا بیدار

نام خواننده: گوگوش

نام ترانه سرا: ایرج جنتی عطایی

آهنگساز و تنظیم کننده: واروژان

سال ساخت: 1354

مدت: 3 دقیقه و 54 ثانیه

متن ترانه:

خوابم یا بیدارم تو با منی با من

همراه و همسایه نزدیك تر از پیرهن
باور كنم یا نه هرم نفسهاتو
ایثار تن سوز نجیب دستاتو

خوابم یا بیدارم
لمس تنت خواب نیست
این روشنی از توست
بگو از آفتاب نیست
بگو كه بیدارم
بگو كه رویا نیست
بگو كه بعد از این
جدایی با ما نیست

اگه این فقط یه خوابه تا ابد بذار بخوابم
بذار آفتاب شم و تو خواب از تو چشم تو بتابم
بذار اون پرنده باشم كه با تنزخمی اسیره
عاشق مرگه كه شاید توی دست تو بمیره

خوابم یا بیدارم ای اومده از خواب
آغوشتو وا كن قلب منو در یاب
برای خواب من ای بهترین تعبیر
با من مدارا كن ای عشق دامنگیر

من بی تو اندوه سرد زمستونم
پرنده ای زخمی اسیر بارونم
ای مثل من عاشق همتای من محجوب
بمون ، بمون با من ای بهترین ای خوب

مشاهده پروفايل کاربر

نام فیلم : همسفر

نام ترانه : هم سفر

نام خواننده : گوگوش

نام ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

آهنگساز : عالیجناب واروژان

تنظیم کننده : عالیجناب واروژان

سال ساخت: 1354

مدت: 4 دقیقه و 30 ثانیه

متن ترانه:

تو از كدوم قصه ای كه خواستنت عادته

نبودنت فاجعه بودنت امنیته

تو از كدوم سرزمین تو از كدوم هوایی

كه از قبیله ی من یه آسمون جدایی

اهل هر جا كه باشی قاصد شكفتنی

توی بهت و دغدغه ناجی قلب منی

پاكی آبی یا ابر نه خدایا شبنمی

قد آغوش منی نه زیادی نه كمی

منو با خودت ببر ای تو تكیه گاه من

خوبه مثل تن تو با تو همسفر شدن

منو با خودت ببر من به رفتن قانعم

خواستنی هر چی كه هست تو بخوای من قانعم

ای بوی تو گرفته تن پوش كهنه ی من

چه خوبه با تو رفتن رفتن همیشه رفتن

چه خوبه مثل سایه همسفر تو بودن

هم قدم جاده ها تن به سفر سپردن

چی می شد شعر سفر بیت آخرین نداشت

عمر کوچ من و تو دم واپسین نداشت

آخر شعر سفر آخر عمر منه

لحظه ی مردن من لحظه ی رسیدنه

منو با خودت ببر ای تو تكیه گاه من

خوبه مثل تن تو با تو همسفر شدن

منو با خودت ببر من به رفتن قانعم

خواستنی هر چی كه هست تو بخوای من قانعم

منو با خودت ببر منو با خودت ببر

در اجراهای دیگری توسط خواننده بیت زیر جایگزین بندی میگردد که آنرا با رنگ آبی مشخص نموده ام که در واقع این بیت صحیح می باشد. در کتاب زمزمه های یک شب سی ساله نیز بیت زیر بجای بیتی که در فیلم خوانده شده است قید گردیده است ، تحقیقات بنده نیز در خصوص دلیل این تغییر نتیجه ای در بر نداشت اما آنچه مسلم است بیت قدیمی اصلا هم وزن و در حد و قواره سایر ابیات این ترانه نمی باشد و گویی یک شاعر معمولی که قافیه کم آورده است آنرا به شعر اضافه نموده است . این بیت بسیار سنگین تر و زیباتر است و بیشتر با سایر ابیات همخوانی دارد ، خواننده نیز اخیرا در تمام کنسرتهایش از این بیت استفاده می کند:

منو با خودت ببر من حریص رفتنم

عاشق فتح افق دشمن برگشتنم

فیلم همسفر را احتمالا تمام دوستان دیده اند. فیلم دارای دو ترانه ماندگار از دهه طلایی ترانه ایرانی می باشد. اگر چه فیلم با ترانه دیگری آغاز می گردد اما این ترانه به مراتب ماندگارتر از ترانه اول به فیلم می چسبد. شاید بواسطه موضوع فیلم و موضوع ترانه و استفاده بموقع آن در اواخر نیمه دوم فیلم این ترانه را بیشتر به فیلم نسبت می دهند تا ترانه اول.

ملودی فیلم به روی ریتم باساناوا سوار می شود. ریتمی که زیباترین ترانه های گوگوش روی آن خود نمایی می کند و هم خواننده و هم آهنگساز تبحر و علاقه خاصی به این ریتم داشتند. در واقع تمام ترانه های گوگوش که با این ریتم ساخته شده اند جزو آثار ماندگار این خواننده قرار گرفتند. (شخصا ترانه های شیش و هشتی گوگوش را بجز تعدادی انگشت شمار نمی پسندم ، اغلب ترانه های فاخر گوگوش با ریتمهای bossa nova (مانند فصل خاکستری ، غایب همیشه حاضر، پل) و slow rock (مانند گسترده رویا ، آدما از آدما زود سیر میشن ، گهواره) و waltz ( مانند خوابم یا بیدارم ، کمکم کن ، ما به هم محتاجیم) و گاها samba ( مانند یه تنهایی یه خلوت ، تو اون کوه بلندی) ساخته شده اند.

فیلم همسفر همانطور که پیش از این در جستار فیلمهای تقلیدی به آن اشاره داشتم تا حدودی از فیلم کلاسیک در یک شب اتفاق افتاد تاثیر گرفته بود. این ترانه درست در زمانی پخش می گردد که علاقه عاطفه (گوگوش) به علی (بهروز وثوقی) برای مخاطب مسجل شده است و پخش ترانه همزمان می گردد با موتور سواری ایندو در جاده ای که بسیاری از ما خاطرات زیادی از آن داریم.

برای بسیاری از ما پیش آمده هنگام عبور از جاده چالوس ( مخصوصا پس از گذر از تونل کندوان و عبور از هزار چم ) بویژه هنگام گذر از مقابل قهوه خانه همسفر که البته الان به رستوران همسفر تبدیل شده است (جاییکه عاطفه و علی شب را در آن سپری می کنند و بقول صاحبش شناسنامه هم نمی خواست) ناخودآگاه بیاد این فیلم می افتیم. صاحب این رستون به لطف همان یک سکانسِ معروف سالهاست در این کافه دنج و سرسبز یکه تازی می کند و نان این سکانس را می خورد.

به همین واسطه قهوه خانه کوچک و متروکش بعد از اکران این فیلم به رستوران همسفر تغییر نام می دهد و بسیاری از مسافرین خطه شمال هنگام عبور از مقابل آن به یکدیگر می گویند این همانجائیست که بهروز و گوگوش در فیلم همسفر شب را در آنجا سپری کردند و یکی از معروفترین سکانسهای فیلم در آن رغم می خورد.

این ترانه همزمان با آغاز سفر علی و عاطفه سوار بر موتور از مقابل این رستوران پخش می گردد و با عبور از پیچهای معروف و تونلهای جاده ادامه می یابد تا به زیر پل فرودگاه مهرآباد در جاده مخصوص کرج و میدان شهیاد (آزادی فعلی) به اتمام می رسد. ( با توجه به آشنایی کامل بنده با این جاده و تاریخچه آن و عزیمت به تمام روستاهای جاده چالوس محل تمام سکانسهای فیلم را تشخیص داده ام ، از جمله ورود به تونل که برخلاف برخی از سایتها که تونل مورد نظر را کندوان نوشته اند ، در واقع این سکانس در تونل شماره پنج فیلمبرداری گردیده است ، تونل طولانی که در مجاورت سد کرج قرار دارد - بین روستای کوشک بالا و پلخواب ) .

اینکه این ترانه سفارشی بوده یا انتخابی متاسفانه تحقیقات بنده به نتیجه نرسید و امیدوارم اگر دوستان در این زمینه اطلاعاتی در دست دارند مضایقه نفرمایند اما شخصا بعید می دانم مسعود اسداللهی برای ساخت فیلمش چنین ترانه ای را به ایرج جنتی عطایی سفارش داده باشد و فکر می کنم ایشان احتمالا این ترانه را بخاطر مضمون آن از بین سایر ترانه های گوگوش برای فیلمش انتخاب کرده باشد.

در هر صورت این ترانه بواسطه بازیگری روان خواننده ترانه در فیلم به روی فیلم می نشیند و اعتبار ویژه ای به فیلم می بخشد. اما ترانه دوم:

نام فیلم : همسفر

نام ترانه : وقتشه ، وقتشه رفتن

نام خواننده : گوگوش

نام ترانه سرا : ایرج جنتی عطایی

آهنگساز : عالیجناب واروژان

تنظیم کننده : عالیجناب واروژان

سال ساخت: 1354

مدت: 3 دقیقه و 52 ثانیه

متن ترانه:

وقتشه وقتشه رفتن وقتشه
وقتشه از تو گذشتن وقتشه

مهلت تولد دوباره نيست
مردن دوبارهء من وقتشه

ديگه ديره واسه گفتن
اين كلام آخرينه
فرصت ضجه نمونده
لحظه های واپسينه

ديگه با عاطفه دشمن
واسه دلتنگي رفيقم
توی شط سرخ نفرت
بی صداترين غريقم

من عروسك كدوم بازي وحشت
من عروس قحطي كدوم تبارم

كه مثل تولد فاجعه سردم
كه مثل حادثه آرامش ندارم

سرد و ساده و شكسته
آينه ي قديمي ام من

با چراغ و گل غريبه
با غبار صميمي ام من

مي مونم زير هجوم
سنگييه آوار كينه
واسه بازيچه نبودن
آخرين بازي همينه

وقتشه وقتشه رفتن وقتشه
وقتشه از تو گذشتن وقتشه

( در اجراي ديگري از همين ترانه ، بند زير نيزاضافه شده است ) :

زير شلاق زمستون
بغض تاريخيه سنگم

كه اسير اين غروبه
يخييه پريده رنگم

(البته بندی که با رنگ آبی مشخص نمودم در کتاب زمزمه های یک شب سی ساله موجود نمی باشد اما خواننده ترانه در برخی از اجرا های آن این بند را اضافه نموده است ، تحقیقات بنده در خصوص اینکه این بند از سروده های ایرج جنتی عطایی می باشد یا خیر نیز نتیجه ای در بر نداشت. در مجموع باید گفت هر دو ترانه که در فیلم استفاده شده است بعدها دچار تغییر گردیدند.)

سکانس آغازین فیلم همسفر با این ترانه کلید می خورد. جائیکه عاطفه سرخورده از مردیکه در روز عروسی او را قال گذاشته است . و او با لباس عروسی سوار بر ماشین ژیان کوپه !! خود و در حال گریستن به محل کار او می رود. ترانه پس از اتمام تیتراژ و اسامی عوامل فیلم با رسیدن عاطفه به محل کار نامزدش و ورود به پارکینگ ساختمان و توقف ماشین به اتمام می رسد .

این ترانه نیز یکی از زیباترین ترانه های گوگوش می باشد که با ریتمی متفاوت با سایر آثارش آنرا اجرا می کند. متن ترانه نیز به واسطه ترانه سرایی ایرج جنتی عطایی دارای محتوا و کلمات زیبا و با وقاری می باشد.

کلمات استفاده شده در این ترانه مانند شط سرخ نفرت ... عروس قحطی ... تولد فاجعه .... هجوم سنگیه آوار کینه و ..... کمتر در ترانه های ایرانی تا پیش از این استفاده می گردید. حتی بیت اضافه شده نیز از این قاعده مستثنا نیست و استفاده از کلمات شلاق زمستون و یا بغض تاریخی سنگ به وزن ترانه افزوده است .

انصافا به گزاف نیست که او را آبروی شعر معاصر می نامند. ترانه های او همیشه از زمان خود بسیار جلوتر و فراتر می باشند. در مجموع ترانه های بکار گرفته شده در این فیلم از ماندگارترین و زیباترین ترانه های فاخر دهه پنجاه می باشند که گذشت زمان هرگز آنها را کهنه نمی کند. در واقع حتی اگر فیلم همسفر روزی به فراموشی سپرده شود ترانه هایش اما هیچوقت فراموش نمی شوند.

این ترانه اگر به سفارش مسعود اسدالهی توسط ایرج جنتی عطایی سروده شده باشد که هیچ، اما اگر چنین نباشد بیت دیگه با عاطفه دشمن از تصادفات میمون این ترانه و همخوانی آن با نام عاطفه در فیلم است.

در خصوص تنظیم زیبای عالیجناب نیز قطعا نیاز به توضیح نمی باشد و تکرار مکررات است. نت های واروژان جزئی جدا ناشدنی از این ترانه ها می باشد. قطعا شنیدن شعر ایرج جنتی عطایی با تنظیم شاهکار گونه واروژان و صدای بانوی ترانه ها همیشه مفرح بخش است و جای هیچ نقصی را باقی نمی گذارد و هیچ ایرادی از آن نمی توان گرفت.

فقدان واروژان و عدم آهنگسازی حسن شماعی زاده برای گوگوش در آثار جدیدش کاملا مشهود است و این موضوع باعث گردیده افراد عامی نیز اینروزها به تاثیر آهنگساز و تنظیم کننده در خلق یک ترانه پی ببرند. موضوعی که در دهه پنجاه پنهان بود و باعث گردیده بود تمام موفقیتهای یک ترانه بنام خواننده آن سکه بخورد.

وب سایت سینما کلاسیک محفل عشاق دوبله و فیلم