با اینهمه وی از دوبله متنفر نبود و تمامی هنرمندان این عرصه را میشناخت و حتی روی انتحاب آنها برای دوبله برخی فیلمها حساسیت بخرج میداد. ایشان در شماره 367 ماهنامه فیلم در یک مقاله تخصصی راجع به دوبله اندکی از آن فضای بسته ذهنی خود در سالهای پیش از انقلاب فاصله گرفت و از نقاط ابهام انگیز و نقاط روشن دوبله گفت و دوبله را تکنیک نامید و وجود آنرا برای یک فیلم (البته در مبحث تجارت) لازم شمرد....

مرحوم سعید شرافت مدیر دوبلاژ میگفت متنی را که توسط یک مترجم از فرانسه به فارسی ترجمه شده بود روی میز موویولا با تصویر مقایسه کردم. دیدم مترجم نوشته "اتومبیل می بایست در جاده های پرمار تپه را عبور کند" ، ولی هرچه نگاه کردم ماری در فیلم ندیدم. بلند شدم تا فرانسه دانی را پیدا کنم و از او بپرسم. اتفاقا یکی از مدیران تلویزیون که فیلمساز هم بود وارد بخش دوبله شد. میدانستم که او زبان فرانسه را خوب میداند. ماجرا را با او در میان گذاشتم. پرسید متن یا نوشته دیالوگهای فیلم را داری؟ گفتم نه. گفت میتوانی آن بخش از فیلم را نشان دهی؟ گفتم آری. مرحوم شرافت میگوید من و آن شخص آشنا به زبان فرانسه نشستیم و فیلم را در آن صحنه به زبان اصلی دیدیم. آن شخص آشنا به فرانسه پس از دیدن آن صحنه شروع به خندیدن میکند. و وقتی شرافت علت را می پرسد وی می گوید: ترجمه این است که "اتومبیل باید از تپه ای پر از مارپیچ عبور کند". شرافت میگوید حدس میزدم، اما مترجمی که فیلم را ترجمه کرده بود دارای اسم و رسمی بود که چندین کتاب از فرانسه ترجمه کرده بود.آن شخص گفته بود زیادند که زبان را از خودآنموز فرا گرفته اند و تصور میکنند آنرا به گونه کامل میدانند. آن مترجم که شرافت نامش را گفت و من از تکرار آن خودداری میکنم une rout serpentee را بجای une route pleine de serpentsترجمه کرده بود.مار را در فرانسه serpentمیگویند. یادم می آید که در ترجمه ای مثل آن مترجم خواندم : "دیواری دارای مارمولک" فوری دانستم که منظور : "un murlezarde" بوده که "دیوار کهنه ی شکاف خورده" را در زبان فرانسه میگویند. و lezard در زبان فرانسه مارمولک را میگویند و در دیوار کلمه مارمولک صفت است نه اسم و خنده آورترین ترجمه را که اخیرا خواندم خانمی کلمه cpquelicotرا در قصه ای از موپاسان "صدای خروس"ترجمه کرده بود. درحالیکه گل معروف به "شقایق نعمانی" یا آلاله را معنا میدهد که در گندم زارها می روید.منظورم این بود که مدیران دوبلاژ در انتخاب مترجم باید خیلی دقت کنند چون که تماشاگر آگاه اشتباه را از زبان دوبله کننده می شنود و متوجه او ممکن است بداند..

نکات  دیگری که باید در دوبلاژ رعایت شود تاریخ است. مثالی میزنم. در دوبله به فارسی اسپارتاکوس (استنلی کوبریک ، 1960) ، مدیر دوبلاژ مثل اینکه طبق رسم زمان گرفتار درد تعصب وطنی "شووینسیم" کاذب شده باشد در صحنه سنای رم ، دوبلور از زبان یکی از سناتورها که نقش او را چارلز لاتون ایفا میکند ، نمیدانم به چه سبب ، فریاد کشید : "ارتش ظفر نمون ایران ..." نخست اینکه در باستان "ایران" نمی گفتند و میگفتند "پرس" یا "پرسیا" ، دوم اینکه اگر یک سناتور در سنای رم چنین سخنی را بر زبان می آورد بدون شک سناتورهای دیگر قطعه قطعه اش میکردند. چون رم دشمن سوگند خورده ی سرزمین ما بود. و ایران یا پرس دوران سلطنت پارت ها به دفعات با رم جنگیده بود ، افزون بر اینکه این کشور در قیام و سرکوبی اسپارتاکوس و گلادیاتورهایش سهم و دخالتی نداشت. صحبت سناتور رومی درباره گرفتاری خودشان بود. این نوع ابتکار و وطن دوستی کاذب هم خیانت به یک اصالت است و یک آموزش خطا ، و وخیم به نوع آموزان تاریخ ...

بارها این پرسش بمیان آمده است که دوبلاژ یک فیلم برای وام دهندگان صدا یک هنر است یا نه؟ پاسخ ما اینست که وقتی فیلم چایخانه ماه اوت ساخته دانیل من در 1956 در تهران روی پرده آمد آقای جلیلوند با همان قدرت و استعداد همیشگی بجای مارلون براندو صحبت کرد. و هنگامی که همان نمایش نامه را مرحوم دکتر والا و امیر شروان روی صحنه تئاتر تهران آوردند و آقای تهامی که خود یک دوبلور درخشان است همین نقش را اجرا کرد بدون اینکه چیزی از مارلون براندو کم داشته باشد ...مرحوم کاووس دوستدار در هملت (گریگوری کوزینتسف، 1964) با استعداد تام صدایش را به این هملت روسی داد که تحسین تماشاگر را برمی انگیخت . آقای جلال مقامی بجای عمر شریف دکتر ژیواگو (دیوید لین ، 1966) آن سان صحبت کرد که تماشاگر را همراه ژیواگو به سالهای انقلاب 1917 روسیه کشاند.همین طور است مورد آلن دلون با صدای رمانتیک خسروشاهی ، صدای گرم آقای احمد رسول زاده بجای صدای اورسن ولز و دیگر وام دهندگان حرفه ای صدا ، چه آقایان و چه بانوان.

اما گفتیم دوبله ساختن فیلم یک امر تجاری در سینما محسوب میشود و به همین دلیل دادن صدای فردی به دیگری و تکنیک آن که از آغاز پیدایش ناطق شناخته شده بود مورد استفاده قرار نمی گرفت. و فیلم را یک فیلمساز در چند نسخه به زبانهای مختلف با بازیگران اهل صحبت با همان زبان می ساخت. و از دوبلاژ که امروز رایج است به سبب غیرانسانی بودنش ، بقول خودشان پرهیز میکردند. ... میشل پیکولی آکتور نامی سینمای فرانسه وقتی در نسخه 70 میلیمتری فیلم برباد رفته صدایش را به کلارک گیبل داد و تحسینش کردند ، در پاسخ گفت : " من فقط یک کار تکنیکی انجام دادم"...

با تایید اینکه دوبله کردن یک فیلم یعنی بجای دیگری با زبانی دیگر صحبت کردن عملی است به گفته منتقدان سینمای ناطق "غیر انسانی" ، ولی تجارت فیلم آنرا نه تنها جایز بلکه ضروری دانسته است. پس این یک حرکت " جبر" در تاریخ سینمای ناطق است و باید این تکنیک را هم مثل رنگ ، پرده عریض و حاشیه چند صدائی و عیره پذیرفت. و آنکه دوبلاژ را نمی پسندد فیلم را به زبان اصلی می بیند. با یاد و آرزوی شادی برای روان ژاله کاظمی و ایرج دوستدار و سایر دوبله سازان درگذشته.

(آخرین ویرایش در ۲۷-۸-۱۳۹۴ ۰۷:۴۲ صبح توسط: منصور.)