ارسال: #11

بخش دوم
---------------------------------


عملکرد وی در دوبله

زندگی چنگیز جلیلوند را باید در 3 دوره و عملکرد وی در وادی هنر را  باید در 2 دوره (پیش از سفرش به خارج از کشور و پس از حضور مجددش) بررسی کرد.

دوره اول هنری (و زندگی)
وی در دوره پیش از انقلاب که دوره اول حضورش در دوبله است در حد ستاره ای بی چون چراست. در واقع امپراطوریی که وی با صدای خود در دوبله برای خود ساخته بود فراتر از عملکرد سایر ستارگان دوبله بود. وی در دهه های 40 و 50 ستاره بی چون و چرای دوبله فیلمهای داخلی و خارجی بود. بزرگترین ستارگان تاریخ سینمای ایران و جهان وقتی از فیلتر صدای او رد میشدند عظمت و ابهت می یافتند. به جرات میتوان گفت جلیلوند مشهورترین ، باصلابت تریت ، مغرورترین و پردرآمدترین گوینده دوبله در پیش از انقلاب  بود ضمن آنکه آثارش  در رده بهترین آثار دوبله ایران هستند. صدای او در این دوره ترکیبی از نبوغ تک تک گویندگانی بود که هرکدام در بخشی از کار مهارت داشتند. زیبائی صدایش در جایگاه زیباترین صداپیشگان ایران (همچون کاووس دوستدار و خسرو خسروشاهی) بود. مهارتش در تیپ سازی کم از منوچهر اسماعیلی و ناصر طهماسب نداشت. بداهه گوئیها و مزه پرانی هایش کم از ایرج دوستدار و حمید قنبری نبود. صلابت صدایش را گاه میتوانست به سطح ایرج ناظریان برساند. او نابغه ای بود که کمتر گوینده ای قادر بوده است در طول تاریخ هنری خود به این سطح از توانائیها رسد. وی استعداد را چاشنی توان کرد و جایگاه خود را در دوبله ایران چنان ثبیت کرده بود که همواره یکی از سه فوق ستاره دوبلاژ ایران از او نام برده میشود. خود وی اذعان دارد که نامبر وان (نفر اول) دوبله است و این خود حکایت از همان غروری است که در آن هم سرآمد است. آثار او در دوبله در تمام دوره 20 ساله ای که پیش از انقلاب فعالیت کرد همگی در سطح بالائی از توانائی است. چه آثاری چون شیرهای جوان که در نخستین سالها دوبله کرد و چه در فیلمی چون غازهای وحشی و شعله که در واپسین روزهای دوره پیش از انقلاب در آنها حضور داشت. چه در نقشهای دوم مانند بن هور یا ال سید و چه در نقشهای اول مانند بیلیاردباز یا دزیره. او هرگز ابائی از گویندگی در نقشهای دوم نداشته است اما به جرات میتوان میتوان گفت نقشهای دوم وی به لحاظ سطح بازی بازیگر کم از نقشهای اول نبوده و این انتخابها نشان از هوش وی دارد.



دوره دوم زندگی
او در سالهای اول پس از پیروزی انقلاب به ایالات متحده آمریکار رفت ،آنچنان که خود میگوید سروسامان دادن به زندگی فرزندانش بود که در انگلیس تحصیل میکردند. در آمریکا یک موسسه شستشو و خشکشوئی لباس دایر کرد. همزمان یک رستوران مکزیکی هم در شهر کوچک کالج تاون (که 20 هزار جمعیت داشت و شهرکی دانشگاهی در دالاس بود) افتتاح کرد. جالب اینکه بواسطه گران بودن  تعمیرات ماشینهای لباسشوئی در آنجا ، وی در خصوص آموزش و تعمیر ماشین لباسشوئی هم دست بکار شد و به زودی در این حرفه نیز مهارت یافت. بعدها و پس از ازدواج فرزندانش به دالاس مهاجرت کرد و نزد تقی جاویدنیا (که رستورانی بزرگ همراه با فروش فرش و فروشگاهی دیگر در دالاس دارد) و در بخش فروش محصولات فرهنگی مانند کتاب و سی دی و نشریات مشغول بکار شد ...  اما علاقه به عشقش دوبله که از آن دور مانده بود موهایش را خیلی زود سفید کرد و بقول خودش گاه حرکاتی از او سر میزد که همسایگان لقب دیوانه و عرب را به او داده بودند. به دلیل علاقه مفرط به نظامیگری در همانجا کلاسهای تیراندازی ،  را هم سپری کرد ، قهرمان ماشین سواری با تراک شد ،  به کلاسهای آشپزی و هتلداری رفت و حتی با هواپیمای تک نفره هم پرواز کرد. او علاقه خاصی به طبیعت و مخصوصا کوه و جنگل و عدد 27 و شیک پوشی ، تغذیه خوب و کنترل وزن خود دارد. علاقه خاص او پوشیدن لباس نظامی و بازی در چنین نقشهائی در تئاتر یا سینما یا تلویزیون است. او اذعان دارد در سال 47 درآمدش سالیانه بالای 500 هزار تومان بود اما هرگز به فکر اندوختن ثروت نبود و علت مهاجرتش به آمریکا (علاوه بر موضوعات اوایل انقلاب) ، بالا بردن سطح تحصیلات و تربیت خانواده و فرزندان بوده است.

دوره دوم هنری (و دوره سوم زندگی)
دوره دوم حضور وی، مربوط به حضور مجدد او در دوبله  پس از بازگشت از خارج از کشور و از سال 1377 تاکنون است. جلیلوند پس از انقلاب و پیش از بازگشت دائم خود ، تلاشهائی در بازگشت به وطن داشت که همگی ناکام ماند. علت آن در قید حیات بودن محمدعلی فردین اسطوره بازیگری سینمای ایران بود که پس از انقلاب صحبت از وی یا حتی یادآوری صدای وی حتی در دوبلاژ به مذاق برخی خوش نمی آمد. حتی وقتی وی در اواسط دهه 70 برای ملاقات مادر بیمارش در شیراز به ایران آمده بود توسط خسروشاهی در دوبله فیلم دوستان ( ساخته ی شاه حاتمی) بصورت افتخاری بجای یوسف مرادیان صحبت کرد که وقتی مسئولین ارشاد فیلم را برای صدور مجوز بازبینی کردند اجازه اکران داده نشد و علت آنرا چنین گفتند که صدای فردین از فیلم بگوش میرسد. فیلم دوستان مجددا و با صدای کس دیگری دوبله و اکران شد. پس از فوت فردین ، برای حضور جلیلوند بهانه ای نبود و او به وطن بازگشت و عجولانه وارد کاری شد که پشتوانه آن سالها تجربه بود.

پس از مرگ فردین و بازگشت جلیلوند به ایران دور دوم فعالیتهای وی در عرصه دوبله ( و گاه بازی در سینما و تلویزیون) شروع شد. او که سالها از عشقش دوبله به دور بود بی محابا و همچون یک نظامی به دوبله فیلمها حمله برد و با پشتکار و سرعتی عجیب شاید رکورد تعداد حضور یک گوینده در مقطعی از زمان را هم شکست. حضورهای پی در پی و دائم در دوبله اکثر فیلمها ، حضور در نقشهای مختلف ، حضور در انجمن های گویندگان جوان و رسانه های تصویری ، حضور در انجمن گویندگان و گویندگان قدیمی و گویندگی بجای هر نقش و گاه چندین نقش ، از او یک ربات ساخت که بنظر میرسید صرفا با یک تناژ صدا دوبله را هم چون تولید غذا در رستوران یا شستن لباس در خشکشوئی ( که سالها حرفه اش شده بود) می انگارد و آن نبوغ پیش از انقلاب را از یاد برده است پیش می بُرد. بنظر میرسید حضور مجدد جلیلوند در دوبله به حضور مجدد گوگوش در موسیقی شباهت داشت که به مقتضای عجله ، آن نبوغ ذاتی را به فراموشی سپرده است. در 90 درصد  فیلمهائی که وی در دوره دوم حضورش در دوبله ، دوبله شدند خبری از آن تسلط شگرف ، آن تیپ سازيها ، آن تنوع و آن مهارتها نداشت. اگر هم گاهی تیپی میساخت تیپها آن استحکام لازم را نداشتند. شاید گذشت دوره ستارگان سینما دوره جلیلوند قهار را هم به نوعی سپری کرده بود و آنچه میکرد صرفا برای امرار معاش و جنبه های اقتصادی زندگی بود. از سویئی دیگر شاید اگر ایرج ناظریان هم زنده بود در چنین دوره ای چنان عملکردی داشت همچنانکه از اسماعیلی هم طی 20 سال اخیر کارهائی که بتوان آنها را شاهکار و دندانگیر نامید شاید به تعداد انگشتان یک دست هم ندیده ایم. شاید این افول دوبله ایران به موازات کاهش در کیفیت سینما در این کاهشها موثر بودند و جلیلوند در این گیرو دار چندان مقصر نبود اما آنچه بود اینکه ما هرگز آن ابهت ها و غرولند های ریچارد برتون ، آن تودماغیهای مارلون براندو و آن شیطنت های فردین و برت لنکستر را دیگر از از جلیلوند (با آن کیفیت)  نشنیدیم و آنچه شنیدیم صدای عادی خود او روی اکثر شخصیتهای سینمائی و فیلمهای مختلف بود و بس و معدود هنرنمائیهاش هم در این معرکه گم شد و هرگز در یادها نماند. بطور مثال اگر وی در بی مصرف ها3 ، همزمان بجای بجای سه نفر(سیلوستر استالونه ، آنتونیو باندراس و مل گیبسون ) و به سه شکل مختلف صحبت میکند و اگرچه صدای ملک مطیعی (بجای استالونه)، ایرج قادری (بجای باندراس) و فردین (بجای گیبسون) را یکجا و بشکلی اعجاب انگیز در این فیلم پس از40 سال دقیقا با همان شمایل زنده میکند اما واقعا اشکال از کجاست که حتی چنین هنرنمائیهائی هم  نه در ذهن ها می ماند و نه حتی کسی به فکر فرو میرود که جلیلوند با چه شکوهی پس از سالها بازهم همان است که بود؟ آیا روح فیلمها ضعیف تر شده اند ، یا روح جلیلوند و یا هر دو و یا اینکه شنوندگان سخت گیر شده اند؟ کوتاه سخن اینکه علاقمندان و پیگیران به دوبله ، جلیلوند را با شکوه سالها و فیلمهای پیش از انقلاب همواره به یادها سپرده اند. سالهائی که او برای هر نقشی از جان مایه میگذاشت و تمامی گویندگان کنار دستش در هر فیلم (که خود از سرآمدان روزگار بودند) مبهوت آنهمه شکوه و مهارت می شدند.



دوبلاژ ایران ، ایرج دوستدار و حمید قنبری را بعنوان پس گردنی گویان قهار فیلم بیاد دارد اما کمتر کسی این واقعیت را بیاد دارد که یکی دیگر از گویندگان بزرگ ایران که در گویشهای پس گردنی و اضافی نقشی فوق العاده داشته است چنگیز جلیلوند است. جلیلوند اگرچه بشکل ثابت بجای هیچ هنرپیشه ای پس گردنی اجرا نکرد اما به مقتضای فیلم ، شرایط اکران ، خواست مردم و خواست خودش گهگاه و به مدد نبوغ  و درکی که در خود به ودیعه داشته است جملات اصلی ترجمه را تغییر ، کم و زیاد میکرده است. گویشهای وی بجای جان وین )عمدتا در دوبله های دوم فیلمهای او) نمونه بارزی از این عملکرد است. حتی عملکرد وی در فیلمی چون بوچ کاسیدی و ساندانس کید (بجای پل نیومن) که با مقامی و رضائی (در اضافه گوئی) کورس گذاشته اند و یا فیلمی چون نیش (گوش بری) بخوبی موید این واقعیت است. نمونه های ایرانی اش که به وفور در فیلمهای فارسی در یادهاست و شنونده آنها را بخشی لاینفک از فیلمها میداند و هرگز به مخیله اش این واقعیت راه نمی یابد که کجاها را جلیلوند اضافه گوئی کرد و کجاها را خیر.

یکی از بدعتهای جلیلوند در تاریخ دوبلاژ ایران عدم شرکت و همنوائی وی در اعتصابهای مختلف دوبلورها در انجمن گویندگان بوده است. کل اعتراض ها و اعتصابها در تاریخ دوبلاژ ایران بترتیب ذیل بوده است:

1- اعتصاب اول در سال 1347 شکل گرفت و علت آن اعتقاد گویندگان حرفه ای و برخی مدیران دوبلاژ بر اجحاف در حق سایر گویندگان بود که معتقد به باندبازی بودند. این اعتصاب در نهایت منجر به وضع قوانین پایه ای در سندیکای گویندگان و تغیر نام آن به انجمن گویندگان شد

2- اعتصاب دوم در اواخر سال 1353 بوقوع پیوست و 9 ماه ادامه داشت.گویندگان اصرار بر افزایش 100درصدی حقوق داشتند. آنها دست از دوبله در سینما کشیدند و عمدتا در تلویزیون مشغول بکار شدند

3- اعتصاب سوم در سال 1355 به مدت 5 ماه بوقوع پیوست که علت آن بازهم اعتراض به میزان دستمزد بود.واردککندگان فیلم و وزارت فرهنگ و هنر برای مقابله با گویندگان حرفه ای ، تعدادی از دانشجویان دانشکده های هنرهای دراماتیک و دانشکده هنرهای زیبا و کارمندان خود ورارت فرهنگ و هنر و برخی از علاقمندان را به حرفه دوبله فراخواند و منحر به ظهور تعدادی از گویندگان جدید گردید.

4-  اعتصاب چهارم در سال 1357 بوقوع پیوست و برخی از گویندگان بخاطر اعتراض به اوضاع انقلابی کشور و برخی مشکلات حقوقی و صنفی دست از کار کشیدند اما در نهایت با حضور اسماعیلی ، اطلسی و بازیاران در هیات تحریریه روزنامه کیهان و اعلام حمایت جامعه دوبله از انقلاب نگرانی گویندگان رنگ باخت. با دعوت گویندگان قدیمی ، برخی از هنرمندان سینما و تئاتر و رادیو نیز به دوبله آمدند.

5- در پنجمین اعتصاب و در تابستان 1383 بوقوع پیوست که گویندگان معتقد بودند افزایش 15درصدی سالیانه حقوق آنها رعایت نشده است. آنها پس از حصول نتیجه برسر کار خود بازگشتند

6- در عجیب ترین و ششمین  اعتصاب ، در تابستان 1384 اختلاف اصلی بین دوگروه بود. گروه اول به سرپرستی محمود قنبری(ریس انجمن گویندگان) با علی ابوحمزه (ریس انجمن ویدیورسانه).قنبری اعتقاد داشت تا زمانی که دستمزدها افزایش نیابد هیچکدام از گویندگان اجازه کار در هیچ موسسه ای (جز فارابی و رسانه تصویری) را نخواهد داشت و ابوحمزه متعقد بود باید موافقت سفارش دهنده هم لحاظ گردد.

چنگیز جلیلوند در اعتصابهایی که به آنها اشاره شد در بندهای 4 و بخصوص 6 حضوری ساختار شکنانه داشت. در اعتصاب چهارم و در سال 1357 جلیلوند در کنار برخی گویندگان قدیمی (مانند فتح الله منوچهری ، تاجی احمدی ، سیروس افهمی ، محمدعلی زرندی ، حسین رحمانی ، مرتضی احمدی ، اصغر افضلی ، صادق ماهرو و چند تن دیگر) با استفاده از هنرمندانی که از تئاتر یا سینما یا رادیو به دوبله اضافه شده بودند ، در دوبله 180 فیلم حضوری چشمگیر داشتند که مشهورترین فیلمهای دوبله شده توسط جلیلوند که خود نیز در آنها حضور داشت عبارت بودند از : شعله ، دور دنیا در هشتاد روز ، سه شیطون حرفه ای ، و غازهای وحشی که جزو آخرین کارهای جلیلوند در پیش از انقلاب هم بود.در این فیلمها وی در کنار گویندگانی که بتازگی و در نبود گویندگان حرفه ای به این کار روی آورده بودند (مانند خسروشکیبائی ، اکبر زنجان پور ، مهین نثری و ... )  صحبت میکرد.

در اعتصاب سال سال 1384 چنگیزجلیلوند (که خود به دعوت  موسسه قرن 21 و وعده وعیدهای آنها به ایران آمده بود) و بعنوان مسئول دوبله موسسه قرن 21 فعالیت گسترده ای در بخش دوبله فیلمها طی آن سالها داشت با این اعتقاد که " وقتی کسی میخواهد خانه ای درست کند سراغ معمار میرود نه انجمن صنفی معماران "(به این منظور که در بخش اقتصادی ، این افراد هستند که تصمیم گیرند و نه انجمن صنفی) به اعتصاب انجمن گویندگان به نوعی بی توجهی نشان داد و علیرغم دعوت انجمن از گویندگان عضو برای عدم شرکت در دوبله فیلمها ، حتی با گویندگان تازه وارد این موسسه (که با آگهی ابوحمزه دعوت به کار شده بودند) سرسختانه همکاری کرد. شهروز ملک آرائی بازرس وقت انجمن اعلام کرد با رفتار جلیلوند او از انجمن گویندگان اخراج میگردد. پس از جلیلوند ، رفعت هاشم پور و نصرالله مدقالچی هم اعتصاب را شکستند و با موسسه های دوبله و گویندگان جوان همکاری کردند. انجمن گویندگان با رای 90% اعضا رای به اخراج هر سه گوینده داد. بعدها (و پس از پایان اعتصاب) جلیلوند و مدقالچی با وساطت اعضا مجددا به انجمن بازگشتند اما رفعت پس از آن نه به انجمن بازگشت و نه به دوبله. رفعت هاشم پور پیش از آن هم با عدم پرداخت حق عضویت انجمن عملا از آن خارج شده بود .


 
ادامه دارد ....