ارسال: #3

بخش سوم

سینمای ایتالیا بعد از عبور از بحران پس از جنگ سعی در نمایش جلوه بهتری از چهره ایتالیا داشت.. اندره اوتی تمام تلاش خود رو برای توقف ساخت فیلمهای نئورالیسمی و به عقیده خود وی سیاه نمایی و زشت نمایی از چهره ایتالیا داشت انجام داد... از اواسط دهه پنجاه چهره دیگری از سینمای ایتالیا با ژانرهای جدید معرفی شد.. هرچند از لحاظ محتوا افت چشمگیری دیده میشد اما گهگاه فیلمهای خوب نیز ساخته میشد.چهره های جدیدی چون سوفیا لورن و جینا لولوبریجیدا و سرجیو لئونه در این دوران ظهور کردند.
نخستین فیلمها  بعد از جنگ فیلمهای کمدی بود که هنرمندان قدیمی همچون دسیکا را در کنار هنرمندان تازه از راه رسیده همچون سوفیا لورن و ویتوریو گاسمن و مارچلو ماسترویانی و البرتو موردی قرار داد. که میتوان به فیلمهای مشهوری چون ازدواج به سبک ایتالیایی و دیروز امروز فردا و طلاق به سبک ایتالیایی اشاره کرد.

اما ژانر غالب در این دوره فیلمهای حماسی بود با قهرمانان افسانه ای ...فیلمهای حماسی که از سالهای ابتدایی فیلمسازی در ایتالیا از موارد مورد علاقه کارگردانان بود(همچون ماسیست با بازی پاگانو که پیش از این 18 بار در فیلمهای مختلف به ان پرداخته شده بود) باز هم در این دوره ظهور کرد.و قهرمانان افسانه دوباره به سینماها بازگشتند.



فیلم فابیولا( بلازتی 1948) شروع مجدد این سبک بود البته تغییری که در این دوره دیده میشد چاشنی کمدی و هجو بود که به فیلمهای تاریخی و حماسی اضافه شده بود همچون فیلمهای
راست میگی نرون (ماریو سولداتی 1951) با بازی بازیگرانی چون سیلوانا پامپانی نی (پوپیا) و جینو چروی (نرون)
دوشب با کلئوپاترا (ماریو ماتولی 1952) با بازی سوفیا لورن در دو نقش (کلئوپاترا و کنیز)
پسرم نرون (استنو 1956) با بازی البرتو سوردی (نرون) گلوریا سوانسون(مادر نرون) و ویتورو دسیکا (سنکای حکیم)
هرکول (کارلو لودویکو براگالیا 1960) با بازی میکی هارگیتای و جین منسفیلد
قرصهای هرکول (لوچیانو سالچه 1960) با بازی سیلوا کوشینا و نینو مانفردی



و فیلمهای حماسی-قهرمانی با اساطیری همچون هرکول - اشیل - سامسون - ماسیست( این واژه ابداعی ایتالیا بود) و اولیس ، رنجهای هرکول و هرکول(1957) و ملکه لیدیا(1958)هر دو  ساخته پیترو فرانچیشی و با بازی استیو ریوز(با این دست فیلمها موفقیت بزرگی رو بدست اورد و البته بعد از حضور ناموفق در فیلم سواری طولانی از دوزخ بازنشسته شد).. با ورود رنجهای هرکول به سینماهای امریکا موفقیت تجاری چشمگیری عاید سازندگان این فیلم و سینمای ایتالیا شد. و فیلمهای هرکول در مرکز زمین (ماریو باوا 1961) و هرکول فاتح اتلانتید ( ویتوریو کوتافای 1961)  که رج پارک بازیگر هردو فیلم بود. البته تعداد این فیلمها بسیار زیاد و بود بازیگران ورزشکار پرورش اندام از جمله مارک فورست ( ماسیست نیرومند/پسر سامسون ساخته کارلو کامپو گالیانی ) و گوردون اسکات (ماسیست در برابر خون اشام ساخته سرجیو کوربوچی و همچنین ماسیست و عجایب هفتگانه ساخته ریکاردو فره دا) و گوردون میچل پا به این عرصه گذاشتند.که البته اکثرا امریکایی بودند و معدود ستاره ایتالیایی که در این بین حضور داشتند با اسامی مستعار غیر ایتالیایی همچون سرجیو چیانی ( الن استیل) و ادریانو بلینی (کرک موریس) فعالیت میکردند.و یک نکته ی قابل ذکر هم حضور بازیگر ایرانی ایلوش خوشابه با نام مستعار ریچارد لوید در فیلمی از فرانچیشی با عنوان هرکول ، سامسون و اولیس(1963) بود که ایلوش در نقش سامسون ظاهر شد.
میتوان به نوعی سرجیو لئونه رو پایان بخش این ژانر دانست وی که خود فیلمی با موضوعی اساطیری باعنوان مجسمه غول پیکر جزیره رودز (1961) ساخته بود تاکیدی کمی بروی افسانه پردازی داشت و جنبه های تاریخی فیلم چشمگیرتر بود.(این فیلم در ایران باعنوان اخرین روزهای رودز ترجمه و دوبله شده که در ان دوبلورها با تحریف داستان شخصیت اصلی داستان رو که داریو تاجر یونانیست با بازی روری کالهون به داریوش سردار ایرانی تغییر داده اند)
تا سال 1964 در ایتالیا 170 فیلم ازین دست ساخته شد. و کم کم ستاره بخت این فیلمها هم رو به افول میرفت و تماشاگر ایتالیایی خسته از قهرمانهای اغراق گونه و اساطیری تکراری و بی اشتباه قهرمان جدیدی رو میطلبید(از انجایی که مخاطب اکثر این فیلمها قشر ضعیف و طبقه پایین ایتالیا بود تاکید انچنانی بر جنبه های هنری و اطلاعات صحیح تاریخی فیلم نمیشد)..قهرمانی که جذابیت بیشتری داشته باشد و دست یافتنی تر باشد. و این روحیه اغاز وسترن اسپاگتی شد. ( اگرچه در سالهای اتی ساخت این دست فیلمها همچنان ادامه داشت اما از صورت اپیدمی خارج شده بود و هراز چند گاهی کارگردانی فیلمی با موضوع قهرمانی میساخت که از جمله میتوان به هفت گلادیاتور باشکوه(برونو ماته یی 1983) که برداشتی از فیلم هفت دلاور بود اشاره کرد)



 وسترن اسپاگتی

این اصطلاح که ابداعی الفونسو سانچز روزنامه نگار اسپانیایی بود در ابتدا نوعی تمسخر بود برای فیلمهای وسترن ایتالیایی؛ اما در ادامه تبدیل عنوان سبکی در سینما شد که با عناوین مختلفی چون ایتالو وسترن  یورو وسترن و حتا در شرق و در ژاپن با عنوان وسترن ماکارونی شناخته میشود. بیش از 600 فیلم وسترن بین سالهای 1960 تا 1980 ساخته شده که البته از بین همه این اثار شاخص انان ساخته های لئونه بزرگ بود.

 برخلاف ژانر قبلی حاکم بر سینمای ایتالیا ساخت وسترن ایتالیایی بسیار کم هزینه بود و نیاز به استفاده از استودیو خاص یا لوکیشنهای پرهزینه نداشت..چون اکثرا این فیلمها در صحرای المریا اسپانیا( که شباهت زیادی به صحراهای نیمه خشک شمال مکزیک و جنوب غربی امریکا داشت) ساخته میشد که پیشتر وسترنهای المانی مورد علاقه هیتلر در انها ساخته شده بود و همینطور دیگر لوکیشنهای مورد استفاده جنوب ایتالیا و منطقه واله دل تره جا و همچنین تپه های اطراف کاستلیوچیو و کوههای گراساسو و معادن ساردینیا بودند.



اما وسترن اسپاگتی زمانی چهره جهانی گرفت که وسترن هالیوودی دوران رکود بدی را پشت سر میگذاشت و تولید فیلمهای وسترن در هالیوود بشدت کاهش یافته بود..سرجیو لئونه با فیلم بخاطر یک مشت دلار (1964) چهره جدیدی از وسترن را رو کرد(تا قبل از فیلم بخاطر یک مشت دلار چندین فیلم وسترن ساخته شده اما به دلیل تقلید از سبک امریکایی چندان مورد توجه نبودند). لئونه برای این فیلمش دنبال ستاره های بزرگ بود اما بودجه کم سازندگان بنوعی موجب خوش اقبالی کلینت ایستوود شد و به عنوان انتخاب سوم، لئونه ایستوود را برای فیلمش برگزید..این فیلم که ترکیبی از طنز و فریب و خشم و خشونت و ترحم بود موفقیت بزرگی در سراسر دنیا بدست اورد.که به این موفقیت بزرگ اکیرا کوروساوا بسیار جالب اشاره کرد(کروساوا بعد اکران این فیلم به لئونه ضمن تبریک گفته بود که فیلم خیلی خوبی ساختی اما این فیلم من است...و بعدها لئونه بخاطر اقتباس بدون مجوز محکوم به پرداخت غرامت شد که باید 15 درصد از سود حاصل فروش فیلم به او تعلق میگرفت و کروساوا بعدها گفته بود که ان 15 درصد بسیار بیشتر از فروش کل فیلم یوجیمبو بود.) لئونه در ادامه و برای دو اثار موفق دیگرش چون بخاطر چند دلار بیشتر (1965)و خوب بد زشت(1966) نیز از حضور کلینت ایستوود بهره برد. لئونه در ادامه فعالیت خود فیلمهای روزی روزگاری در غرب 1968 فیلم سرتو بدزد احمق 1971 و جیبهایی پر از دینامیت 1975 را در این ژانر کارگردانی کرد.
وسترن اسپاگتی خشم و خشونت را از فیلمهای اساطیری قبل وام گرفته و با کمدی ایتالیایی در هم امیخته بود. گاه تمی از فیلمهای ترسناک نیز ضمیمه این فیلمها میشد و شخصیت اصلی بدون انکه تماشاگر پیش زمینه ای از وی داشته باشد تابوت بر دوش وارد شهر میشد.
از دیگر کارگردانان و ساخته های معروف این دوره میتوان به عناوین زیر اشاره کرد.



 سرجیو کوربوچی

قتل عام در گراند کانیون 1964
جانگو 1966 (با بازی فرانکو نرو)
رینگو و تپانچه طلایی 1966
جانی ارو 1966
انسانهای بی رحم 1967
سکوت بزرگ 1967
ادم کش حرفه ای 1968
همراهان 1970

دوچو تساری (ششلولی برای رینگو 1965) و (بازگشت رینگو 1965)
سرجیو سولیما با فیلمهای (شلیک بزرگ 1966 ) بابازی لی وان کلیف و توماس میلیان ( روبه رو 1967) با بازی جان ماریا ولونته و توماس میلیان
میکله لوپو با فیمهایی چون (هفت تیرکش اریزونا 1966)  و (بن و چارلی)و ( کالیفرنیا 1977 ) تونینو والری (روز خشم1967)  و (ارزش قدرت 1969)و (نام من هیچکس 1973)  سرجیو گارونه (جانگوی حرامزاده 1969)



 دیگر بازیگر مشهور این ژانر بعد از کلینت ایستوود کسی نبود جز جولیانو جما...جولیانو جما که بازیگری را با نقشهای کوچک برای فیلمهای بزرگ شروع کرده بود با بازی در نقش رینگو شهرت جهانی کسب کرد. او علاوه بر نقش رینگو در فیلمهای مختلف در دیگر فیلمهای وسترن اسپاگتی از جمله هفت تیرکش اریزونا 1966 روز طولانی انتقام1967 (فلورستانو وانچینی)و فیلم روز خشم 1967 در کنار لی وان کلیف جایزه بگیرها 1967 (جورجیو فرونی) و  ارزش قدرت 1969 و فیلم بن و چارلی 1972 و فیلم کالیفرنیا...بازی کرد



وسترن اسپاگتی در ادامه مسیر خود بیشتر به سمت کمدی و هجو کشیده شد که از مشهورترین ساخته ها که با بازی زوج ترنس هیل و بود اسپنسر همراه بود فیلمهای به من میگن ترینیتی1970 و هنوز هم ترینیتی هستم 1971 ساخته انزو باربونی بود که با حرکات اکروبات و طنزهای شیرین همراه بود و با موفقیت تجاری روبرو شدند و همین مساله موج جدید وسترن کمدی رو ایجاد کرد. در فیلم نام من هیچکس تقابل دو کاراکتر یکی از جنس وسترن کمدی بازی ترنس هیل در مقابل شخصیتی از جنس وسترن کلاسیک با بازی هنری فوندا بنمایش گذاشت
 
تفاوتی که بین وسترن هالیوود و وسترن ایتالیایی بود در نوع نگرش فیلم نسبت به قهرمان فیلم بود.. قهرمان وسترن ایتالیایی قهرمان نبود بلکه یک ضدقهرمان بی نام و نشان بود و هیچ هدف والایی در پس رفتاراتش نبود و نه سیر و سلوکی در کار بود. دلیل خشونتها نیز جز پول و منفعت شخصی نبود..چهره ها بصورت زشت دیده میشد و شهرها جز متروکه و گرد خاک خالی نبود. به همین دلیل مورد انتقاد بسیاری واقع شد و از نظر علاقمندان به سینما به نوعی خیانت به وسترن کلاسیک شناخته میشد و هتک حرمت از قهرمان وسترن غرب بود هرچند که همین قهرمان وسترن در ان دوران سیر نزولی محبوبیت را طی میکرد.
وسترن ایتالیایی نیز کم کم بعد تولید انبوه فیلم وارد سیر نزولی شد.. شوخیهای بیش از اندازه و دست به هفت تیر شدن پیاپی نشان ازین بود که سازنده فیلم ترس از بی حوصلگی تماشاگر داشته و بخصوص اینکه با ورود سینمای شرق با فیلمهای رزمی به بازار جهانی فیلم وسترن ایتالیا ابتدا اقبال جهانی و بعد بعلت تکرار بیش از حد و نزول کیفیت اقبال وطنی رو نیز از دست داد.
اما مورد جالب توجه در مورد این سینما این بود که با وجود انتقادهای فراوان از این سینما چندین ساخته ماندگار هالیوود تاثیر گرفته از همین جریان بود از جمله فیلم این گروه خشن (سام پکین پا 1969) حرفه ای ها (ریچارد بروکس 1966) و صد تفنگ ( تام گریز 1969) بوچ کسیدی و ساندس کید (جورج روی هیل 1969) زین های شعله ور (مل بروکس 1974) و...



بدون شک تاثیرگذارترین فرد این جریان سینمایی سرجیو لئونه بود اما نباید از تاثیر چشمگیر انیو موریکونه موزیسین افسانه ای ایتالیا اسان عبور کرد.. بدون شک موسیقی ها زیبای این هنرمند که بروی اثار شاخص این دوره قرار گرفت جذابیت فراوانی را به این فیلمها افزود.

اما جدا از دو جریان غالب در طی این سالها سینمای کمدی اجتماعی ایتالیا بود که همچنان که از اغاز سینمای ایتالیا بوده در این دوره نیز ادامه داشت و همچنین سینمای روشنفکری ایتالیا با ظهور هنرمندان قابلی چون فدریکو فلینی و میکل انجلو انتونیونی که جای پرداخت بسیار دارند و در پست بعدی بدان اشاره خواهد شد

 
منابع:از کتاب ساخت ایتالیا و برگردانهای بنده از مطالب ایتالیایی زبان