ارسال: #1

از آن هنگام که انسان پا به عرصه وجود نهاد بدو ظلم شد. این ظلم بیشتر از طرف هم نوعش بود تا غیر هم نوع. در آغاز فیلم ده فرمان میشنویم که : ... و بشر بر بشر مسلط شد" ، این برتری جوئی ریشه در طمع آدمی و برتری جوئی داشت. عدالت (که به غلط آنرا تساوی معنی کرده اند) در برابر ظلم قد علم کرد. ظلم هموراه تقبیح میشود چه از طرف ظالم (که حتی خود ظالم هم دوست ندارد درحقش ظلم شود) و هم از طرف مظلوم. تمامی گناهان اصلی بشر (دروغ ، دزدی ، قتل ، تجاوز) همگی شاخه های درخت ظلم هستند. به حق خود قانع نبودن ، ریشه همه گناهان انسانی بوده و هست و مذمومیت ظلم ربطی به دین یا اصول مذهبی خاصی ندارد و ریشه در وجود نوع بشر است.

سوال این بود که حق مظلوم را (که بخاطر "ضعف" در برابر "قدرت" این حق را از او میساندند) چه عاملی باید قد علم میکرد؟ در آغازین روزها، "دین" وارد گود شد. بعنوان یک هادی که "حق خود را خود بازستانید". این یک اصل کلیست . اما همیشه این ابهام بوده و هست که وقتی به کسی ظلم میشود ، مظلوم فاقد توان لازم برای ستاندن حق است و اتحاد مظلومین هم به ندرت ایجاد میگردد چراکه ظالم به اتخاذ تدابیری خاص هر اتحاد که قدرت او را تحت الشعاع قرار دهد را در نطفه خفه میکند ، پس راه چاره در چیست؟ 

و قهرمانان گام به عرصه وجود نهادند. از نوع خود بشر. آنها در چالاکی ذهن و تن از سایرین سر بودند. قدرت آنها گاه اکتسابی و گاه خدادادی بود. گاه زاده میشدند و گاه "لم یلد و لم یولد" بودند . آنها توان ستاندن حق از ظالم و رد آن به مظلوم را داشتند و ظالمین هماره در برابر آنها ناتوان. اولین قهرمانان، از نوع بشر بودند. گاه مدتها در کنار آنها زندگی کرده بودند. گاه به خود آنها هم اجحاف روا شده بود و طعم خواری را خود نیز چشیده بودند. تاریخ ادبیات بشر مملو از نقل قهرمانیهای آنهاست... برخی از این قهرمانان از نوع بشر نبودند. قدرتهای آنها ماورای قدرتهای یک انسان بود. آنها گاه به کمک ابزارهائی خاص و گاه به کمک قدرت فرازمینی پا به میدان میگذاشتند. همه آنها محبوب و تحسین شده مردم بودند. یاد و خاطره این قهرمان که در ابنای بشر بصورت داستان نقل میشد گاه با غلو و بیش افزائی ، از آنها یک اسطوره میساخت. در دوره ظلم حتی امید به حلول اسطوره بزرگترین آرزوی بشر بوده و هست. اکثر ادیان ، از تائوئیسم بگیرید تا اسلام همگی معتقد به ظهور یک ناجی هستند که در آخرالزمان بساط ظلم را برخواهد چید. آنها معتقدند ظهور قهرمانان بشری هیچگاه نتوانسته است ریشه ظلم را بشکلی اساسی بخشکاند و نیاز به قهرمانی ابدی است که به کمک آفریننده جهان بر بشر سلطه یابد و ظلم را به مفهوم حقیقی کلمه از ریشه برکند.

با پیدایش سینما ، قهرمانان از لابلای کتابها و نقل نقالان به پرده سینما و صفحه تلویزیون راه یافتند. یکی از خصائص ذهن بشری اینست که وقتی اسطوره چهره ای واقعی بخود میگیرد از آن قدرت ماورایی اش در ذهن بیننده کاسته میشود. در واقع در تقابل علم با افسانه و اسطوره ، علم موفق است. چراکه واقعیت چیزی ملموستر است. اما آنچه باعث شد اسطوره ها همان قدرت افسانه ای خود را حفظ کنند (البته در درجاتی پایین تر) قدرت سینما بود. پیشرفتهای روزافزون جلوه های ویژه در سینما توانست قدرتهای خلاقانه و فراما بشری را به نوعی باورپذیر کند و ازین روست که بتمن ، اسپایدرمن ، آیرون من ، سوپرمن امروزه بیشتر در یادها هستند تا قهرمانهائی که هنوز از لای کتابها بیرون نیامده اند. به همین خاطر است که کودکان ما علاقه دارند چهره شطرنجی مرد عنکبوتی را روی پیراهن خود داشته باشند تا چهره رستم دستان را. به همین خاطر است که برای کودکان ایرانی آراگون و گندالف ملموستر و آشناتر از  آرش و آریو برزن و سورنا و کورش است.

یکی از قهرمانان قصه ها ، شخصیتی است با نام زورو  . زورو که اگر بخواهیم انرا درست تلفظ کنیم با حرف را مشدد بخوانیم و یا بنویسم "زوررو ZORRO " اساس شخصیتی غربی نیست. اگر ویکی پدیا را بخوانید می بینید که یک ایرانی نادان در ذیل توصیف این شخصیت نوشته است : "... این قصه قدیمی مکزیکی که ... " ! چنین نویسنده ای حتی نمیداند که داستان زورو برای اولین بار از شرق و از ایران به غرب رفت. مرحوم دکتر هوشنگ کاووسی که از محققین بنام تاریخ سینمای ایران و جهان است در جایی اشاره میکند که در کتاب چنگیزخان (نوشته ی واسیلی یان) که خود این کتاب در زمان دیکتاتوری کمونیستهای شوروی به رشته تحریر درآمده است، در جائی اشاره میشود که : در زمان سلطه مغولها بر شرق ایران ، سواری سیاه پوش (که هرگز هم شناخته نشد) و ایرانیان او را قره قونچر (سیاه خنجر) مینامیدند شبها به اردوگاه های مغولان میزد و تعدادی را می کشت و گاه از داشته های آنها می دزدید و به دست فقرا می رساند... همچنین در داستان حاجی مراد (نوشته ی تولستوی) آمده است که حاجی مراد رئیس قبیله ای در قفقاز بود. پدرش را رئیس دیگری که نامش اسماعیل بود به قتل رسانده و خانواده اش را به اسارت برده بود و او همواره در صدد انتقام از اسماعیل بود. او برای انتقام به سپاه روسها می پیوندد اما روسها با دیدن سرکشیهایش او را به مرزهای قفقاز میفرستند. او در انجا طاقت از کف میدهد و از اردوگاه روسها می گریزد و با چهره ای مستور به تمام حاکمین و فئودالهای حمله میکند. حمله های او سریع و برق آساست آنچنانکه کسی یارای مقاومت یا دستگیری او را ندارد... او بعدها در منطقه قفقاز به شیطان سفید مشهور شد... چنین اساطیری که ریشه در فرهنگ شرق و بخصوص ایران دارد به یکباره توسط نویسنده ای بنام جانستون مک کالی سر از غرب ، مکزیک و لوس آنجلس درمی آورد و قهرمان نقابدار شرق با عنوان جدید زورو (یا روباه) لقب میگیرد

به عینه مشخص است که زورو با تمام قهرمان غرب توفیر دارد و همین امر غیرغربی بودن او را ثابت میکند. او نه مانند سوپرمن از سیاره ای دیگر آمده است و قدرتی فرامادی دارد ، نه مانند آیرون من به قدرت سلاحهای خود متکی است و نه مثل اسپایدرمن و هالک دارای قدرتی تخیلی است. حتی مثل بتمن هم نیست (هرچند شباهت های خاصی به او دارد) . زورو  در متن جامعه عوام زندگی میکند. او یک انسان عادی بیشتر نیست. تمام هنرش مهارت در شمشیرزنی است که هر انسانی میتواند بدان دست یابد. حتی گاه به سختی از مهلکه جان سالم بدر میبرد . اما او تیزهوش است و نیروی شمشیر در کنار هوشش از او یک شکست ناپذیر می آفریند. زورو ناچار است خود را پشت یک نقاب پنهان کند تا کسی را نشناسد چراکه مخفی گاهش زندگی میان مردم است. او ناچار است که خود را در شخصیت عادی اش فردی ضعیف و کندذهن نشان دهد تا کسی به او شک نکند. او ناچار است که از عشق بگریزد چون میداند دل سپردن، به معنی نوعی در بند شدن است. او ناچار است که به نوعی در انزوا زندگی کند تا بود و نبودش را کسی متوجه نشود. 



بیاری خدا در این تاپیک به یاد یکی از قهرمانان اسطوره ای که قهرمان محبوب ما در اوان کودکی است میپردازیم. از کلیه فیلمها و سریالهایی که به این شخصیت پرداختند صحبت خواهیم کرد و از خاطرات خود خواهیم نوشت. من مدتها قبل در کافه کلاسیک چنین موضوعی را ایجاد کردم که نیمه کار ماند و هرگز تکمیل نشد. بیاری حق در این جستار بشکل کامل در مورد زورو خواهیم گفت و خواهیم شنید. مصر هستم علاوه بر مباحث جدیدی که در سینما کلاسیک به شخصه مطرح خواهم کرد دو تاپیک زورو و فیلمهای چند دوبله ای را با ساختاری جذابتر ادامه دهم و به سرانجام برسانم. در این وادی حتما و قطعا به نوشته ها و خاطرات و اطلاعات شما نیاز است و بر تنوع کار می افزاید.